Dr.Fikadu Adugna

A milestone worth celebrating! My article is now published in BMC. Research is never a solo journey—thank you to everyone who guided, challenged, and inspired me.
https://doi.org/10.1186/s12913-025-13766-7

በሽታው ምንድን ነው?

#የቫይረሱ አይነት: ማርበርግ ቫይረስ የፋይሎቫይረስ (Filoviridae) ቤተሰብ አባል ሲሆን ይህም ኢቦላ ቫይረስ የሚገኝበት ቤተሰብ ነው። ለዚህም ነው ሁለቱም በሽታዎች ተመሳሳይ የሕመም ምልክቶች እና የሞት መጠን ያላቸው።

#ክብደት: በሽታው ከባድ እና ከፍተኛ የሞት መጠን ያለው ሲሆን፣ በቅርብ ጊዜ በተከሰቱ ወረርሽኞች በበሽታው ከተያዙት ውስጥ እስከ 88% የሚደርስ ሰዎች ሞተዋል (እንደ ወረርሽኙ ሁኔታ ሊለያይ ይችላል)።
#ታሪክ: በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ በ1967 ዓ.ም በጀርመን ማርበርግ እና በፍራንክፈርት እንዲሁም በሰርቢያ ቤልግሬድ ከተሞች ተከስቷል። ቫይረሱ የመጣው ከዩጋንዳ በመጡ የላብራቶሪ ምርምር ዝንጀሮዎች አማካኝነት ነው ይባላል።

2) ስርጭት (በሽታው እንዴት ይተላለፋል?)
+++ ዋናው #ምንጭ: የማርበርግ ቫይረስ ተሸካሚዎች ፍራፍሬ ላይ የሚያዘወትሩ የሌሊት ወፎች (Rousettus bats) ናቸው። ሰዎች በቫይረሱ ሊያዙ የሚችሉት በእነዚህ የሌሊት ወፎች ባሉበት ዋሻዎች ወይም ማዕድናት ውስጥ በመገኘት ነው።

+++ ከሰው ወደ ሰው የሚኖረው #ስርጭት: ቫይረሱ ከሰው ወደ ሰው የሚተላለፈው በበሽታው የተያዘ ሰው ወይም እንስሳት በሚወጡ ፈሳሾች (ደም፣ ምራቅ፣ ማስታወክ፣ ሰገራ፣ ሽንት፣ የዘር ፈሳሽ እና ሌሎች) ጋር በቀጥታ በመገናኘት ነው።
3) #ምልክቶች
የበሽታው ምልክቶች በአብዛኛው ከ2 እስከ 21 ቀናት ባለው ጊዜ ውስጥ ይታያሉ።

የሚከተሉትን እንመልከት
#የመጀመሪያ ደረጃ ላይ : ከፍተኛ ትኩሳት፣ ከባድ ራስ ምታት፣ ከባድ የጡንቻና የመገጣጠሚያ ህመም፣ ድካም ስሜት።
#ሁለተኛ ደረጃ (ከጥቂት ቀናት በኋላ): ከባድ ተቅማጥ፣ የሆድ ቁርጠት፣ ማቅለሽለሽ፣ ማስታወክ፣ የደረት እና የጉሮሮ ህመም።
#የከፋ ደረጃ (ከ5-7 ቀናት በኋላ) ከባድ የደም መፍሰስ (ከአፍንጫ፣ ከድድ፣ ከዓይን እና የቆዳ ስር)፣ የጉበት እና የኩላሊት ድካም፣ የንቃተ ህሊና መሳት፣ የብዝሃ-አካል ስራ መቆም (Multi-organ failure) እና ሞት። ከዚህ በተጨማሪ የዓይን መቅላት፣ የቆዳ ሽፍታ (በተለይ በደረት፣ ጀርባና ሆድ አካባቢ)።

4)የሚሰጠው ህክምና እና መከላከያ መንገዶች
#ፈውስ: ለጊዜው ቫይረሱን የሚያጠፋ የተረጋገጠ መድኃኒት ወይም ክትባት የለም።
#ህክምና: የሚሰጠው ህክምና ምልክቶችን ለማስታገስ (Supportive Care) ነው።
#ፈሳሽ መተካት (IV fluids): በከፍተኛ ተቅማጥ እና ማስታወክ የጠፋውን ፈሳሽ መሙላት ነው።
#የደም መፍሰስ ቁጥጥር: የደም ግፊትን ማረጋጋት እና የደም መርጋት መከላከል/ማከም።
#የተጎዱትን የአካል ክፍሎች (ኩላሊት፣ ጉበት) ድጋፍ መስጠት።

በጣም #አስፈላጊው ነጥብ
-) የግል መከላከያ ቁሳቁስ (PPE): የጤና ባለሙያዎች የታመሙ ሰዎችን ሲያክሙ ጓንት፣ ጋውን፣ ጭንብል እና የዓይን መከላከያ የግድ መጠቀም አለባቸው።
_) ንጽህና: እጅን በአግባቡ በሳሙና መታጠብ፣ በተለይ የታመመ ሰው የነካን ወይም የጎበኘን ከሆነ።
Digital_Hakim

Dhukkuba Ho’aa Dhiiga Dhangalaasu; Vaayirasiin Dhufu (Viral Hemorrhagic Fevers)

Dhukkuboonni vaayirasii dhiiga namaa dhangalaasuu danda’an kun gosa Vaayirasii RNA irraa kan maddan yoo ta’an, balaa cimaa geessisuu danda’u.

1. Madda Daddarbiinsaa
Viral Hemorrhagic Fevers irra caalaa:
Bookeewwan / horii sanyii bookee fakkaatan (mosquito, tick, fi kkf) kan ta’an irraa daddarbu,
Yookiin nama dhukkubaan qabame irraa dhangala’aa qaamaa (dhiiga, dhangala’a funyaan/garaacha, qufaa dhiiga qabu, fi kkf) waliin wal-qunnamuu kallattiin ta’uun daddarba.

2. Mallattoowwan Gurguddoo:
Dhukkubichi yeroo namatti bu’u mallattoolee armaan gadii fida:

Ho’iinsa qaamaa ol-ka’uu (fever) baay’ee cimaa,
Dhiiga qaama keessaa bahuu (dhiigni funyaan, afaan, garaa keessaa, ykn miidhamaa irra deemu),
Dadhabbii, mataa dhukkubbii fi onnee dhiqachuu,
Miidhaa qaamaa gara garaa kan dhukkubichi fidaa jiru.
3. Akkaataa Yaalaa
Yaaliin hedduumminaan:
Dhangala’aa qaamaa guutuu (IV fluids, glucose fi elektiroolayitii) bakka buusuu,
Qorannoo fi hordoffii ogeessa fayyaatiin kan adda bahan Rakkoolee (complications) dhufan akka dhiibbaa dhiigaa gadi bu’uu, infekshinii fi kkf itti dabalamanii fidan akka tasgabbaa'an yaaluu,

Dhukkuba muraasaaf qorichi vaayirasii ittisu (antiviral) kennamee fayyadamuu danda’a – fakkeenya Ebolaaf favipiravir ykn remdesivir irratti qorannoon jiru,

4. Ittisa Dhukkubichaa
Yeroo dhiiga namaa irraa saffisaan daddarbu ta’us, ittisni ni danda’ama:
Qoricha/ilbiisota bookee ittisu (insect repellant),
Hudhaa bokee irraa of eegu (mosquito nets),
Safartuu qulqullina harka fi maatii eeguu,
Qaama dhukkubaan qabaman irraa of eeggannoo cimaa gochuu (PPE fayyadamu),
Tajaajila fayyaa keessatti barbaachisummaa icciitii fi ittisa daddarbiinsaa (infection prevention) hordofuu.

Dr.Fikadu Adugna - Eka kotebe General Hospital | LinkedIn I graduated from Addis Ababa University with a Doctorate degree in Medicine in December… · Experience: Eka kotebe General Hospital · Education: Addis Ababa University · Location: Addis Ababa · 500+ connections on LinkedIn. View Dr.Fikadu Adugna’s profile on LinkedIn, a professional community...

https://www.afro.who.int/news/ethiopia-suspected-viral-haemorrhagic-fever-outbreak?fbclid=IwdGRjcAOCxUxjbGNrA4LFJmV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHoCWmMfu53ga1MW0NXCBxji7Tj1FTL18YN8Ta8yXLzcrrAlc4HsaDAmytkyL_aem_XmSjbhjzGMO8ScPS94csEA

Ethiopia reports suspected viral haemorrhagic fever outbreak Health authorities in Ethiopia are carrying out further investigations and ramping up response after suspected cases of viral haemorrhagic fever were reported in the country’s South Ethiopia Region.

Today is .

can affect anyone, at any stage of life.

Support at home, school, work and during pregnancy makes a real difference.

Listen, learn and show up for those living with diabetes.

በወቅታዊ የጤና ጉዳይ የተሰጠ መረጃ