Dr Akila Rathnayake

ආපදා තත්ත්වයෙන් මියගිය සියලුම දෙනාට පින් අනුමෝදන් කිරීම සදහාත් රටට සෙත් පැතීමටත් අති පූජනීය රාජගිරියේ අරියඥාණ ස්වාමින්වහන්සේගේ වැඩම වීමෙන් සිදු කරනු ලබන ධර්ම දේශනාව , බදුල්ල ශික්ෂණ රෝහලේදී දෙසැම්බර් 07 වන ඉරිදා දින බදුල්ල ශික්ෂණ රෝහලේදි පැවැත්වෙි.මෙම දුර්ලභ පිංකමට සහභාගි වීමට ඔබටත් ⁣මෙත් සිතින් ආරාධනා...🙏🙏🙏

අපවත් වූ හිමිවරු,.

1. මල්වානේගම සමිද්ධි හිමි - අවු 47
2. නාවලපිටියේ උත්තරානන්ද හිමි - අවු 27
3. නුගේගොඩ විපස්සී හිමි - අවු 37
4. ඉන්දියන් ධම්මගවේසී හිමි - අවු 31
5. උඩවලවේ සන්තසුමන හිමි - අවු 59
6. රුමේනියාවේ ධම්මරංසි හිමි - අවු 48
7. රුසියන් ධම්මරක්ඛිත හිමි - අවු 48

අපවත් වී වදාළ අතිපූජනීය නාඋයන ආරණ්‍ය සේනාසනවාසී ආර්ය මහා සංඝරත්නය අමා මහ නිර්වාණ ධාතුවෙන් සැනසීම ලබත්වා!!! තුවාල ලබා ප්‍රතිකාර ලබමින් සිටින සියලු මහා සංඝරත්නය ඉක්මන් සුවය ලබත්වා!!!🙏🙏🙏

අරණ්‍ය සේනාසනයේ මැදකන්ද කොටසට කේබල් කාර් රථයකින් මහා සංඝරත්නය වැඩම කිරීමේදී එහි කේබලය කැඩී ගොස් මෙම අනතුර සිදුවී ඇත. 13 නමක් වහන්සේලා එහි සිට ඇති අතර 7 නමක් අපවත් වී ඇත.

මෙම අනතුරින් දෙනමක් වහන්සේලා හදිසි අනතුරු අංශයේ අසාධ්‍යව ප්‍රතිකාර ලබන අතර සිව්නමක් රෝහලේ ප්‍රතිකාර ලබයි. එම භික්‍ෂූන් වහන්සේලාට ද වහ වහා නිදුක් නිරෝගී භාවය වේවා!!!

ප්‍රතිකාර ලබන හිමිවරු,.

1. අනිවත්තේ සරණංකර හිමි - අවු 34
2. ගල්නෑවේ පඤ්ඤාදීප හිමි - අවු 36
3. රාජගිරියේ ලෝකහිත හිමි - අවු 39
4. පොකුණුවිට පවරසමාහිත හිමි - අවු 26
5. උණපානේ චන්දසිරි හිමි - අවු 35
6. පන්නිපිටියේ ඉන්දෝභාස හිමි

අපවත් වී වදාළ ස්වාමීන් වහන්සේලාට සසර නැවත අකල්මරණයකට පත් නොවී සුවසේ පාරමී පුරන් ඉක්මන් භවයක දී නිර්වාණ අවබෝධය වේවා ....
ප්‍රතිකාර ලබන ස්වාමීන් වහන්සේලාට ඉක්මන් සුව දීර්ඝායුෂ ලැබේවා කියා ප්‍රාර්ථනා කරමින් මෙත් වඩින්න.
තෙරුවන් සරණයි...

මාර්ග අනතුරකින් පසු බෙල්ලේ ආබාධයක්? 🛑 මේ දේවල් නොසලකා හරින්න එපා!

ආයුබෝවන් හැමෝටම! 🙏

මම කියන්න යන්නේ යන්නේ ඉතාම වැදගත් මාතෘකාවක් ගැන. ඒ තමයි මාර්ග අනතුරකින් පස්සේ කෙනෙකුට වෙන්න පුළුවන් බෙල්ලේ කොඳු ඇට පෙළේ බරපතල ආබාධ (Cervical Spine Injuries) ගැන.

මේක සාමාන්‍ය බෙල්ලේ උළුක්කුවකට වඩා ගොඩක් බරපතල තත්ත්වයක්. මොකද අපේ බෙල්ලේ තියෙන කොඳු ඇට පෙළ ඇතුලෙන් තමයි මුළු ශරීරයම පාලනය කරන ප්‍රධාන ස්නායුව, ඒ කියන්නේ සුෂුම්නාව (Spinal Cord) ගමන් කරන්නේ. මේකට වෙන හානියක් ජීවිත කාලයටම බලපාන්න පුළුවන්. ඒ නිසා මේ ගැන දැනුවත් වෙලා ඉන්න එක හරිම වැදගත්.

📌 ඇයි මේ ආබාධ වෙන්නේ? (Causes)
වාහනයක් ගැටෙනකොට, එකපාරට නවතිනකොට, නැත්නම් පෙරළෙනකොට අපේ ඔළුව සහ බෙල්ල අධික වේගයෙන් ඉදිරියට සහ පස්සට ගැස්සෙනවා. මේ අධික බලය නිසා බෙල්ලේ තියෙන කොඳු ඇට (කශේරුකා) බිඳෙන්න, පැන්න පනින්න, නැත්නම් ඒවා අතර තියෙන මෘදු කොටස් වලට හානි වෙන්න පුළුවන්. මේ හානිය නිසා කොඳු ඇට පෙළ ඇතුලේ තියෙන සුෂුම්නාව තෙරපීමකට ලක්වීම තමයි භයානකම දේ.

බරපතල රෝග ලක්ෂණ (Common & Serious Symptoms)

අනතුරකට ලක්වුණු කෙනෙකුට මේ ලක්ෂණ එකක් හරි තියෙනවා නම්, එය කොඳු ඇට පෙළේ ආබාධයක් වෙන්න ඉඩ තියෙනවා.
🛑දැඩි බෙල්ලේ වේදනාව, සමහරවිට වේදනාව අත් හෝ උරහිස් වලට පැතිරීම.
🛑අත් හෝ කකුල් වල හිරිවැටීම, දැනීම නැතිවීම හෝ "විදුලියක් වදිනවා වගේ" දැනීම.
🛑අත් හෝ කකුල් සෙලවීමට නොහැකි වීම (දුර්වල බව හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම පණ නැතිවීම).
🛑ශරීරයේ සමබරතාවය නැතිවීම, ඇවිදීමට අපහසු වීම.
🛑මලපහ හෝ මුත්‍රා පාලනය කරගැනීමට නොහැකි වීම.
🛑හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව.
🛑බෙල්ල අමුතු විදියට, ඇදේට පිහිටා තිබීම.

🚑 කළ යුතු වැදගත්ම දේ - ප්‍රථමාධාර (CRUCIAL First Aid)

මෙතන තමයි වැදගත්ම දේ තියෙන්නේ. ඔබ අනතුරක් දුටුවොත් හෝ අනතුරක සිටින කෙනෙකුට උදව් කරනවා නම්, මේ දේ මතක තබාගන්න. ඔබේ එක ක්‍රියාවකින් කෙනෙකුගේ ජීවිතය බේරගන්න පුළුවන්.

🛑 අනතුරට ලක්වූ පුද්ගලයාව කිසිම හේතුවකටවත් සෙලවීමට හෝ එහා මෙහා කිරීමට උත්සහ කරන්න එපා! (DO NOT MOVE THE PERSON)

වහාම 1990 (සුවසැරිය) ගිලන් රථ සේවයට කතා කරන්න. ඔවුන්ට තත්ත්වය පැහැදිලි කරන්න (උදා: "කෙනෙක් අනතුරට ලක්වෙලා, බෙල්ල අල්ලගෙන ඉන්නේ, අත් පණ නෑ කියනවා").

පුද්ගලයාගේ ඔළුව සහ බෙල්ල නොසෙල්වෙන විදියට තියන්න. පුළුවන් නම්, ඔළුව දෙපැත්තෙන් බර දෙකක් (ගල්, බෑග් වැනි) තබා එය සෙලවීම වලක්වන්න.
පුද්ගලයා සිහියෙන් ඉන්නවා නම්, ඔවුන්ට බෙල්ල නොසොල්වා ඉන්න කියලා උපදෙස් දෙන්න, ඔවුන්ව සන්සුන් කරන්න.

ඔවුන් පැළඳ සිටින හෙල්මට් එක ගලවන්න යන්න එපා. පුහුණු වෛද්‍ය කණ්ඩායමකට ඒ දේ කරන්න ඉඩ දෙන්න.

කළ යුතු සහ ❌ නොකළ යුතු දේ (Dos and Don'ts)
✅ කළ යුතු දේ:

✅වහාම සහය පතන්න (1990 අමතන්න).
✅පුද්ගලයාගේ හිස සහ බෙල්ල සෙලවීම වැළැක්වීමට උදව් කරන්න.
✅පුද්ගලයාව සන්සුන්ව සහ උණුසුම්ව තබන්න.
✅ඔවුන්ගේ හුස්ම ගැනීම ගැන අවධානයෙන් සිටින්න.

❌ නොකළ යුතු දේ:

❌කිසිම හේතුවකට රෝගියාව ඇදලා වාඩි කරවන්න, හිටවන්න හෝ ඇවිද්දවන්න යන්න එපා.
❌ඔළුව උස්සලා බලන්න හෝ බෙල්ල කෙලින් කරන්න උත්සහ කරන්න එපා.
❌හෙල්මට් එක ගලවන්න යන්න එපා.
❌වතුර හෝ වෙනත් යමක් බොන්න දෙන්න යන්න එපා.
❌"ටිකක් ඇවිදලා බලමු" වගේ දේවල් කියන්න එපා. සුළු සෙලවීමකින් පවා ස්ථිර ආබාධිත තත්ත්වයක් ඇතිවෙන්න පුළුවන්.

🏥 රෝහලේදී සිදු වන්නේ කුමක්ද? (Diagnosis & Treatment)
පරීක්ෂා කිරීම: රෝහලේදී, වෛද්‍යවරුන් බෙල්ල නොසෙල්වෙන සේ කරපටියක් (cervical collar) දමා ඉතා ප්‍රවේශමෙන් රෝගියාව පරීක්ෂා කරනවා.

ස්කෑන් පරීක්ෂණ: කොඳු ඇට පෙළට සහ සුෂුම්නාවට හානියක් වෙලාද කියලා හරියටම දැනගන්න X-ray, CT ස්කෑන් හෝ MRI ස්කෑන් වැනි පරීක්ෂණ සිදු කරනවා.

ප්‍රතිකාර: හානියේ බරපතලකම අනුව ප්‍රතිකාර තීරණය වෙනවා. සමහරවිට බෙල්ල නොසෙල්වෙන සේ තැබීම සහ ඖෂධ ප්‍රමාණවත් වෙන්න පුළුවන්. නමුත් බරපතල අවස්ථා වලදී, කොඳු ඇට පෙළ කෙලින් කිරීමට සහ සුෂුම්නාවට ඇති පීඩනය ඉවත් කිරීමට ශල්‍යකර්ම සිදු කිරීමට අවශ්‍ය වෙනවා.
අවසාන වශයෙන්,

මාර්ග අනතුරක් කියන්නේ හිතාගන්නවත් බැරි දෙයක්. ඒත් ඒ වගේ වෙලාවක කලබල නොවී, නිවැරදි දේ කිරීමෙන් කෙනෙකුගේ මුළු ජීවිතයම ආබාධිත තත්ත්වයට පත්වෙන එක වලක්වගන්න අපිට පුළුවන්. විශේෂයෙන්ම මතක තියාගන්න, බෙල්ලේ කොඳු ඇට පෙළේ ආබාධයක් නම්, ඒ පුද්ගලයාව සෙලවීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළකින්න.❌❌

මෙම දැනුම ඔබගේ මිතුරන් හා පවුලේ අය සමඟද බෙදාගන්න. ආරක්ෂාකාරී වන්න!✅
මේ වැදගත් තොරතුරු තවත් කෙනෙක් එක්ක බෙදාගන්න.

👉 පෝස්ට් එක Share කරන්න!

Dr Akila Rathnayake
Teaching Hospital - Badulla

අනතුරකින් පස්සේ පැය කීපයක් හොඳට හිටියත්, පස්සේ දරුණු වුණොත්?
ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් ගැන දැනගමු!‼️‼️

හැමෝටම ආයුබෝවන්! ✋

රිය අනතුරක් වුණාම, හිසට තුවාල වෙච්ච කෙනෙක් සමහර වෙලාවට අනතුර වුණු තැනදිම සිහිය නැති වෙලා ඉන්න පුළුවන්. ඒත් තවත් සමහර වෙලාවට, අනතුර වුණු ගමන් සිහි කල්පනාවෙන් ඉඳලා, කතාබහ කරලා, සාමාන්‍ය විදිහට හැසිරිලා, පැය කීපයක් ගියාට පස්සේ එකපාරටම සිහිය නැති වෙලා, අසාධ්‍ය තත්ත්වයට පත් වෙන්න පුළුවන්.‼️

මෙන්න මේ තත්ත්වයට අපි කියන්නේ'ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල්' (Lucid Interval)කියලා. මේක වෛද්‍යවරුන් වන අපිට ඉතාම වැදගත් දෙයක්. මොකද මේ "හොඳට හිටිය අතරමැදි කාලය" කියන එක ඇත්තටම දරුණු අනතුරක පෙර නිමිත්තක් වෙන්න පුළුවන්. මේ ලිපියෙන් මම ඔයාලට මේ ගැන සරලව පැහැදිලි කරන්නම්.

➡️ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකක් කියන්නේ මොකක්ද?‼️‼️

සරලවම කිව්වොත්, රිය අනතුරක් වගේ දෙයකින් හිසට තදින් තුවාල වුණු කෙනෙක්, සිහිය නැති වෙලා ඉඳලා ආයෙත් සිහිය එනවා; එහෙම නැත්නම් අනතුර වුණු ගමන් ඉඳලම සිහි කල්පනාවෙන් ඉන්නවා. ඒත් මේ විදිහට පැය කීපයක්, සමහරවිට විනාඩි කීපයක් ගියාට පස්සේ, එකපාරටම එයාගේ සිහිය නැති වෙලා, අසාධ්‍ය තත්ත්වයට පත් වෙනවා.

මේ මුලින් සිහිය නැති වෙලා, ඊළඟට සාමාන්‍ය විදිහට හැසිරෙන, ඊට පස්සේ ආයෙත් සිහිය නැති වෙන මේ ක්‍රියාවලියේ, සිහි කල්පනාවෙන් ඉන්න කාලයට තමයි "ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල්" එක කියලා කියන්නේ.

මේක අපි දකින, ඒ වගේම ඉක්මන් ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය කරන තත්ත්වයක්. විශේෂයෙන්ම තරුණ අයට, ඒ කියන්නේ අවුරුදු 20-30 අතර වයසේ අයට මේක බහුලව දකින්න පුළුවන්. ඒ වගේම සමහර ළමයින්ටත් මේක වෙන්න පුළුවන්.

# # # ඇයි මේ ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකක් ඇති වෙන්නේ?‼️

මේකට හේතුව හිස ඇතුළේ වෙන *ලේ ගැලීමක්**(Haemorrhage) තමයි.‼️

සාමාන්‍යයෙන් අපේ ඔළුව ඇතුළේ මොළය තියෙන්නේ ආරක්ෂිත කබොල්ලක් (Skull) ඇතුළේ. මොළය වටා ආරක්ෂිත පටල තුනක් තියෙනවා. මේවාට අපි කියනවා Meninges කියලා. ඒ පටල තුන තමයි:
* Dura mater
* Arachnoid mater
* Pia mater

මේ තුනෙන් *Dura mater**කියන පිටතම පටලය සහ කපාල අස්ථිය (Skull Bone) අතර, හිසට අනතුරක් වුණු වෙලාවක ලේ නාලයක් කැඩීම නිසා ලේ ගැලීමක් වෙන්න පුළුවන්. මේ ලේ ගැලීමට අපි කියන්නේ 'Extradural Haemorrhage'හෝ 'Epidural Haemorrhage' කියලා.

අනතුර වුණු ගමන්ම ලේ ගැලීම පටන් ගන්නවා. නමුත් මුලදී ලේ එකතු වෙන ප්‍රමාණය අඩුයි. ඒ නිසා ඔළුව ඇතුළේ පීඩනය වැඩි වෙන්නේ නැහැ. ඒ හින්දා රෝගියා සාමාන්‍ය විදිහට ඉන්නවා. ‼️‼️‼️‼️‼️‼️

මේ කාලය තමයි "ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල්"එක. මේ වෙලාවේ රෝගියා සාමාන්‍ය විදිහට ඉන්න නිසා, පවුලේ අය සහ අනතුරට ලක් වුණු පුද්ගලයාම හිතනවා, "අනේ වාසනාවට ලොකු දෙයක් වුණේ නැහැ" කියලා. ඒ නිසා බොහෝ වෙලාවට ප්‍රතිකාර සඳහා රෝහලට යන්න පරක්කු වෙනවා.‼️‼️

මේ අතරමැදි කාලයේදී ලේ එකතු වීම දිගටම සිද්ධ වෙනවා. ලේ එකතු වෙන්න එකතු වෙන්න, මොළය තද වෙනවා. මේක හෙමින් හෙමින් සිද්ධ වෙන ක්‍රියාවලියක්.

ඒ හින්දා ලේ ප්‍රමාණය වැඩි වුණු ගමන් මොළය තද වීම නිසා මොළයට ලැබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අඩුවෙනවා. මේක නිසා තමයි හදිසියේම සිහිය නැති වෙන්නේ. ඊට පස්සේ රෝගියා කෝමා තත්ත්වයට ගිහින් ජීවිතය පවා නැති වෙන්න පුළුවන්.

‼️ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකකදී බලපෑ හැකි රෝග ලක්ෂණ‼️

රිය අනතුරකින් පස්සේ, හිසට තුවාලයක් වෙලා තියෙනවා නම්, මේ ලක්ෂණ ගැන හොඳට සැලකිලිමත් වෙන්න ඕන. ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකකදී මේ ලක්ෂණ ඔක්කොම එකපාරටම නැති වෙන්න පුළුවන්.

✅හිසරදය: මුලදී සුළු හිසරදයක් තියෙන්න පුළුවන්. නමුත් කාලයත් එක්ක මේක වැඩි වෙනවා.
✅වමනය: එකපාරටම වමනය එන්න පුළුවන්.
✅සිහිය නැතිවීම: සාමාන්‍ය විදිහට ඉඳලා එකපාරටම සිහිය නැති වෙලා වැටෙන්න පුළුවන්.
✅අත්පා දුර්වල වීම: ශරීරයේ එක පැත්තක් පණ නැති වගේ දැනෙන්න පුළුවන්. ඒ කියන්නේ අතක් හෝ කකුලක් හිරිවැටීමක් වගේ දැනෙන්න පුළුවන්.
✅ඇස් පෙනීම වෙනස් වීම: ඇස් දෙකෙන් එකක කණිනිකාව (Pupil) විශාල වෙන්න පුළුවන්. මේක අපි වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී ඉතා වැදගත් ලක්ෂණයක් විදිහට සලකනවා.
✅කතා කරන විලාසය වෙනස් වීම: අවුල් සහගත විදිහට කතා කරන්න පටන් ගන්න පුළුවන්.

‼️‼️ ඔබ මොකද කරන්න ඕන?‼️‼️

ඔබ දන්න කෙනෙක්ට රිය අනතුරකින් පස්සේ හිසට තුවාලයක් වෙලා, එයා සාමාන්‍ය විදිහට ඉන්නවා නම්, එහෙම නැත්නම් අනතුර වුණු ගමන්ම සිහිය නැති වෙලා ආයෙත් සිහිය ආවා නම්, ඒ කෙනාට මේ ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකක් වෙන්න පුළුවන්. මේ තත්ත්වය ඉතාම භයානකයි.

මේ වෙලාවේ ඔබ කළ යුතුම දේ තමයි:‼️‼️

✅කාලය නාස්ති නොකර ඉක්මනින්ම රෝහලකට ගෙනයාම: රෝගියා හොඳට ඉන්නවා කියලා හිතලා ගෙදර ඉන්න එපා. වහාම කිට්ටුම රෝහලකට ගිහින් වෛද්‍ය උපදෙස් ගන්න.
✅වෛද්‍යවරයාට විස්තර පැහැදිලි කරන්න: අනතුර වෙච්ච වෙලාවේ ඉඳලා රෝගියාගේ තත්ත්වය ගැන විස්තර, සිහි නැති වුණාද, ආයෙත් සිහිය ආවද වගේ දේවල් වෛද්‍යවරයාට පැහැදිලි කරන්න.
✅විශේෂ අවධානය: රෝහලේ ඉද්දිත්, රෝගියාගේ සිහිය, හැසිරීම සහ කතා කරන විලාසය ගැන නිරන්තරයෙන් අවධානයෙන් ඉන්න. යම් වෙනසක් දුටුවොත් වහාම හෙද කාර්ය මණ්ඩලය හෝ වෛද්‍යවරුන් දැනුවත් කරන්න.

ප්‍රතිකාර ක්‍රම💊 💊

රෝහලට ගියාට පස්සේ වෛද්‍යවරුන් ස්නායු පද්ධතියේ පරීක්ෂණ (Neurological Examination) සිදු කරනවා. ඊට පස්සේ අවශ්‍ය නම් CT ස්කෑන් එකක් (CT scan) කරනවා. මේකෙන් හිස ඇතුළේ ලේ ගැලීමක් තියෙනවද කියලා බලන්න පුළුවන්.

➡️ CT ස්කෑන් එකේදී ලේ ගැලීමක් පෙනුණොත්: - හදිසි සැත්කමක් (Emergency surgery) අවශ්‍ය වෙන්න පුළුවන්. මේ සැත්කමේදී කරන්නේ ඔළුවේ කබොල්ලේ පොඩි තැනක් කපලා, එකතු වෙලා තියෙන ලේ කැටය ඉවත් කරන එකයි. මේකෙන් මොළයට තියෙන පීඩනය අයින් වෙනවා.

➡️ CT ස්කෑන් එකේදී ලේ ගැලීමක් නොපෙනුණොත්: - සමහර වෙලාවට ලේ ගැලීම පටන් ගත්තත්, තාම CT ස්කෑන් එකේ පෙන්න තරම් ප්‍රමාණයක් එකතු වෙලා නැති වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා වෛද්‍යවරුන් පැය කීපයක් නිරීක්ෂණය කරලා, ආයෙත් CT ස්කෑන් එකක් කරන්න තීරණය කරන්න පුළුවන්.

⚠️ මතක තියාගන්න, ඉක්මන් ප්‍රතිකාර කිරීමෙන් රෝගියාගේ ජීවිතය බේරගන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල් එකකදී කාලය ඉතාම වැදගත්.⚠️

📌සාරාංශය: මතක තබා ගත යුතු දේ📌📌📌

❤️ලුසිඩ් ඉන්ටර්වල්** කියන්නේ අනතුරකින් පස්සේ හිසට තුවාල වුණු කෙනෙක් හොඳට ඉඳලා, පස්සේ එකපාරටම අසාධ්‍ය තත්ත්වයට පත් වීම.
❤️මේකේ හේතුව හිස ඇතුළේ වෙන **ලේ ගැලීමක්**.
❤️රෝගියා හොඳට ඉන්න නිසා ප්‍රතිකාර සඳහා යන්න පරක්කු වෙනවා.
❤️කාලය නාස්ති නොකර ඉක්මනින්ම රෝහලට ගිහින් වෛද්‍ය උපදෙස් ගන්න.**
❤️වෛද්‍යවරයාට නිවැරදි විස්තර ලබා දෙන්න.

ඉතින්, මේ තොරතුරු ඔබ කාට හරි උපකාරී වෙන්න පුළුවන්. අනතුරකින් පස්සේ හොඳට හිටියත්, ඒක සමහරවිට විශාල අනතුරක පෙර නිමිත්තක් වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා හැම වෙලාවෙම අවධානයෙන් ඉන්න.⚠️

ඔබට සුබ දවසක්! ✌️

මෙම දැනුම ඔබගේ මිතුරන් හා පවුලේ අය සමඟද බෙදාගන්න. ආරක්ෂාකාරී වන්න!✅
මේ වැදගත් තොරතුරු තවත් කෙනෙක් එක්ක බෙදාගන්න. 👉 පෝස්ට් එක Share කරන්න!

Dr Akila Rathnayake
Teaching Hospital - Badulla

හිස රැකගන්න: මාර්ග අනතුරුවලදී සිදුවන හිසේ තුවාල පිළිබඳ වෛද්‍ය විමසුමක්…

මෙම මාතෘකාව, සමහරවිට අප සැවොම වඩාත්ම බිය වන තුවාල වර්ගය විය හැකියි. එනම්, හිසට සහ මොළයට සිදුවන හානි (Head and Brain Injuries) පිළිබඳවයි.
වෛද්‍යවරයෙක් ලෙස මගේ වෘත්තීය ජීවිතයේදී, මාර්ග අනතුරක් නිසා සිදුවූ සුළු හිසේ තුවාලයක් යැයි සිතා නොසලකා හැරීමෙන් ජීවිත කාලය පුරාම දුක් විඳින හෝ ජීවිතයෙන් වන්දි ගෙවූ රෝගීන් බොහෝමයක් මට හමුවී තිබෙනවා.
හිස යනු අපගේ ශරීරයේ පාලක මැදිරියයි. අපගේ සිතුවිලි, මතකයන්, හැඟීම්, චලනයන්, පෙනීම, ඇසීම යන සෑම දෙයක්ම පාලනය කරන්නේ මොළය විසිනුයි. එතරම් වටිනා අවයවයක් තත්පරයක නොසැලකිල්ලකින් සදාකාලිකවම හානියට පත්විය හැකියි.
හිස් කබල සහ මොළය: සියුම් එහෙත් විස්මිත නිර්මාණයක්
අපගේ මොළය ඉතා සියුම්, ජෙලි වැනි පටකයකින් නිර්මාණය වී තිබේ. සොබාදහම විසින් එය ආරක්ෂා කිරීමට පුදුමාකාර යාන්ත්‍රණයක් සකසා ඇත.

➡️ හිස් කබල (Skull): ශක්තිමත් අස්ථි වලින් සැදුණු, ස්වභාවික ආරක්ෂක හිස් ආවරණය.
➡️ මෙනින්ජස් පටල (Meninges): හිස් කබල සහ මොළය අතර ඇති පටල ස්ථර තුනක්. මේවා මොළය වටා ඇති ආරක්ෂිත කොපු වැනියි.
➡️ මස්තිෂ්ක සුෂුම්නා තරලය (Cerebrospinal Fluid - CSF): මෙම පටල අතර සහ මොළයේ කුහර තුළ ඇති දියරයකි. මෙය කම්පන අවශෝෂකයක් (shock absorber) ලෙස ක්‍රියා කරමින්, සුළු ගැටීම් වලින් මොළය ආරක්ෂා කරයි.
නමුත්, මාර්ග අනතුරකදී ඇතිවන අධික බලය හමුවේ, මෙම ආරක්ෂක පද්ධතිය පවා අභිබවා යමින් මොළයට බරපතල හානි සිදුවිය හැකිය.⚠️ ⚠️ ⚠️

⚠️ අනතුරකදී හිසට හානි සිදුවන යාන්ත්‍රණය
➡️සෘජු ගැටීම (Direct Impact): හිස කෙළින්ම සුක්කානම, වාහනයේ ඉදිරි පුවරුව (dashboard), වීදුරුවක් හෝ මාර්ගය වැනි දෘඩ මතුපිටක ගැටීම. මෙමගින් හිස් කබල බිඳී යාමට (Skull Fracture) සහ ගැටුණු ස්ථානයේ මොළය තැලීමට (Contusion) ඉඩ ඇත.
➡️ත්වරණ-මන්දනය වීමේ හානිය (Acceleration-Deceleration Injury): මෙය ඉතාම භයානක සහ බහුලව සිදුවන යාන්ත්‍රණයයි. සිතන්න, ඔබ වතුර පිරවූ වීදුරු බෝතලයක් තුළ පලතුරක් තබා, එම බෝතලය වේගයෙන් සොලවනවා කියා. සිදුවන්නේ කුමක්ද? පලතුර බෝතලයේ ඇතුල් පැතිවල වේගයෙන් ගැටෙනවා. අපේ මොළයට සිදුවන්නේද එවැනි දෙයකි.

✅ Coup Injury: වාහනය හදිසියේ නතර වන විට, මොළය ඉදිරියට ගමන් කර හිස් කබලේ ඉදිරිපස අභ්‍යන්තරයේ ගැටේ.
✅ Contrecoup Injury: ඉන්පසු, මොළය ආපස්සට විසිවී ගොස් හිස් කබලේ පිටුපස අභ්‍යන්තරයේ ගැටේ.
මෙම "එහාට මෙහාට" ගැටීම නිසා මොළයේ ස්ථාන කිහිපයකටම එකවර හානි සිදුවේ. ⚠️ ⚠️

➡️භ්‍රමණ බලපෑම (Rotational Injury): අනතුරේදී හිස වේගයෙන් කරකැවෙන විට, මොළය හිස් කබල තුළ ඇඹරීමකට ලක්වේ. මෙමගින් මොළයේ සියුම් ස්නායු තන්තු (axons) ඇදී, ඉරී ගොස් Diffuse Axonal Injury (DAI) නම් ඉතා බරපතල තත්ත්වයක් ඇතිවිය හැකිය. මෙය CT ස්කෑන් පරීක්ෂණයකින් පවා පහසුවෙන් හඳුනාගත නොහැකි අතර, බොහෝවිට රෝගියා දිගුකාලීන කෝමා (coma) තත්ත්වයකට පත්වීමට හේතු වේ.

⚠️ ⚠️ හිසේ තුවාල වර්ගීකරණය: නොපෙනෙන සතුරා හඳුනාගනිමු

හිසේ තුවාල ප්‍රධාන ආකාර කිහිපයකට වර්ග කළ හැකිය.

A. මොළයේ සිදුවන නිශ්චිත හානිය අනුව:
➡️කන්කෂන් (Concussion) - මොළය සෙලවීම:
මෙය සුළු මොළයේ ආබාධයක් (Mild Traumatic Brain Injury) ලෙස හැඳින්වුවද, කිසිදු මොළයේ තුවාලයක් "සුළු" ලෙස නොසැලකිය යුතුය. මෙහිදී මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වයට තාවකාලික බාධා ඇතිවේ. සිහිය නැතිවීම, ව්‍යාකූල බව, මතකය අඩුවීම, හිසරදය, කරකැවිල්ල වැනි ලක්ෂණ මතු වේ.

➡️මොළය තැලීම (Cerebral Contusion):
මෙය මොළයේ පටක මත ඇතිවන තැලුමකි. මෙමගින් කුඩා රුධිර වහනයක් සිදුවී, මොළය ඉදිමීමට ලක්විය හැකිය.

➡️හිස් කබල තුළ රුධිර වහනය (Intracranial Hemorrhage):
මෙය ජීවිතයට ක්ෂණික තර්ජනයක් එල්ල කරන භයානක තත්ත්වයකි. රුධිරය එකතු වන ස්ථානය අනුව මෙය වර්ග කිහිපයකි.⚠️⚠️⚠️⚠️

✅Epidural Hematoma (අපිච්ඡද රක්තෝද්ධමනය):
හිස් කබල සහ මොළයේ පිටතම ආවරණය (Dura mater) අතරට ධමනියකින් ලේ වහනය වීමයි. ධමනිවල පීඩනය වැඩි නිසා ලේ ඉතා වේගයෙන් එකතු වේ. මෙහි භයානකම ලක්ෂණය වන්නේ "Lucid Interval" (පැහැදිලි අතරමැදි කාලය) යි. එනම්, රෝගියාට අනතුරින් පසු ක්ෂණිකව සිහිය නැති වී, නැවත සිහිය ලැබී, පැය කිහිපයක් යනතුරු "කිසිදු ගැටළුවක් නැති" ලෙස සාමාන්‍ය පරිදි කතා කිරීම සහ හැසිරීමයි. නමුත් මේ අතරතුර හිස තුළට ලේ එකතු වෙමින් පවතී. හදිසියේම, රෝගියාගේ තත්ත්වය නැවතත් ශීඝ්‍රයෙන් නරක අතට හැරී කෝමා තත්ත්වයට හෝ මරණයට පත්විය හැකිය. මෙම ලක්ෂණය නිසා "ටිකක් ඔලුව වැදුණා, දැන් කිසි අවුලක් නෑ" කියා රෝහල් නොගොස් සිටීම ඉතාම භයානකය.⚠️⚠️⚠️⚠️

✅Subdural Hematoma (යටිච්ඡද රක්තෝද්ධමනය): මොළයේ ආවරණ ස්ථර දෙකක් අතරට ශිරාවකින් ලේ වහනය වීමයි. මෙය බොහෝවිට සෙමින් සිදුවන අතර, රෝග ලක්ෂණ දින ගණනකට හෝ සති ගණනකට පසුව මතු විය හැකිය (විශේෂයෙන් වයස්ගත පුද්ගලයින්ගේ).
Subarachnoid and Intracerebral Hemorrhage: පිළිවෙලින් මොළය වටා ඇති CSF තරලයට සහ මොළයේ පටක තුළටම ලේ වහනය වීමයි.

✅නිහඬ මාරයා: හිස් කබල තුළ පීඩනය ඉහළ යාම (ICP)
අපේ හිස් කබල යනු ඇතුළත ඉඩ ප්‍රසාරණය කළ නොහැකි, සංවෘත පෙට්ටියක් (closed box) වැනිය. ලේ වහනයක් හෝ මොළය ඉදිමීමක් නිසා මෙම පෙට්ටිය තුළ අමතර පරිමාවක් එකතු වූ විට, එහි අභ්‍යන්තර පීඩනය (Intracranial Pressure - ICP) අධික ලෙස ඉහළ යයි. මෙම පීඩනය නිසා මොළයේ පටක තෙරපී, මොළයට රුධිරය සපයන නාල අවහිර වී, මොළයේ සෛල මිය යාමට පටන් ගනී. පීඩනය පාලනය නොකළහොත්, මොළය පහළට තල්ලු වී (Brain Herniation) ශ්වසනය සහ හෘද ස්පන්දනය පාලනය කරන මොළයේ කඳට (brainstem) හානි වී ක්ෂණික මරණය සිදුවේ. හිසේ තුවාලවලින් මරණ සිදුවීමට ප්‍රධානතම හේතුව මෙයයි.⚠️⚠️⚠️⚠️

කිසිසේත්ම නොසලකා හැරිය යුතු අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ 🚨🚨🚨🚨
හිසට තුවාල වූ අයෙකු තුළ පහත ලක්ෂණ ඇත්නම්, එය බරපතල තත්ත්වයක ලකුණක් විය හැකිය. වහාම රෝහල් ගත කරන්න.

✅ඕනෑම ආකාරයක සිහිය නැතිවීමක් (තත්පර කිහිපයකට වුවද).
✅ව්‍යාකූල බව, නිදිමත ගතිය හෝ අවදි කිරීමට අපහසු වීම.
✅දරුණු හෝ එන්න එන්නම වැඩිවන හිසරදය.
✅නැවත නැවත වමනය යාම.
✅වලිප්පුව (Seizure/Fit).
✅ඇස් දෙකේ කළු ඉංගිරියාවේ ප්‍රමාණය අසමාන වීම (Unequal pupils).
✅කථනයේ අපහසුව හෝ වචන පැටලීම.
✅අතක හෝ පයක පණ නැති ගතිය.
✅කනෙන් හෝ නාසයෙන් ලේ හෝ පැහැදිලි දියරයක් (CSF) ගැලීම.
✅අසාමාන්‍ය හැසිරීම හෝ නොසන්සුන් බව.

අනතුරු ස්ථානයේදී: කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ
කළ යුතු දේ:
✅වහාම 1990 ගිලන් රථ සේවය අමතන්න.
✅රෝගියා හුස්ම ගන්නවාදැයි පරීක්ෂා කරන්න.
✅බාහිරව ලේ ගලන තුවාලයක් ඇත්නම්, පිරිසිදු රෙදි කැබැල්ලකින් මෘදු ලෙස තද කර ලේ ගැලීම පාලනය කරන්න. හිස් කබල බිඳී ඇති බවට සැක නම්, තදින් තෙරපීමෙන් වළකින්න.
✅රෝගියා සන්සුන්ව තබන්න.

නොකළ යුතු දේ:🚨🚨🚨🚨

⚠️වැදගත්ම දෙය: රෝගියා අනවශ්‍ය ලෙස චලනය නොකරන්න! 🚨🚨🚨🚨
හිසේ තුවාලයක් සමඟ බොහෝවිට ගෙලෙහි (cervical spine) තුවාලද සිදුවිය හැකිය. රෝගියා වැරදි ආකාරයට චලනය කළහොත්, ගෙලෙහි සුෂුම්නාවට හානි වී සදාකාලික අංශභාග තත්ත්වයක් ඇතිවිය හැකිය.
⚠️හිස් ආවරණයක් (helmet) පැළඳ සිටී නම්, ඔබ පුහුණුවක් ලබා නොමැති නම් එය ගැලවීමට උත්සාහ නොකරන්න.⚠️
⚠️කිසිම කෑමක් හෝ බීමක් දීමට උත්සාහ නොකරන්න.

අවසාන විසඳුම: වැළැක්වීම⚠️⚠️⚠️⚠️

මෙතරම් විනාශකාරී ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන හිසේ තුවාල සඳහා ඇති හොඳම ප්‍රතිකාරය වන්නේ එය සිදු නොවීමට වගබලා ගැනීමයි.
✅යතුරුපැදිකරුවන් සහ පාපැදිකරුවන්: සෑම විටම, සෑම ගමනකදීම, ප්‍රමිතියෙන් උසස්, නිවැරදිව පටි පැළඳි හිස් ආවරණයක් පළඳින්න. මෙය නීතියට බියෙන් නොව, ඔබේ ජීවිතය රැකගැනීමට බව මතක තබා ගන්න. හිස් ආවරණයක් යනු මිල කළ නොහැකි ඔබේ මොළයත්, දෘඩ කොන්ක්‍රීට් පාරත් අතර ඇති එකම ආරක්ෂාවයි.
✅මෝටර් රථවල ගමන් කරන්නන්: සෑම විටම ආසන පටි පළඳින්න. එය ඔබව ආසනයේ රඳවා තබා, හිස ඉදිරි පුවරුවේ හෝ වීදුරුවේ ගැටීම වළක්වයි.
✅ළමුන්: නිවැරදි ප්‍රමාණයේ ළමා ආසන (Car Seats) භාවිතය අනිවාර්යය.

අවසාන වශයෙන්, අවධාරණය කරන්නේ, හිසට සිදුවන සුළු ගැටීමක්වත් සරලව නොසලකන ලෙසයි. "Lucid Interval" වැනි ලක්ෂණ පිළිබඳව දැනුවත් වන්න. අනතුරකින් පසු කිසියම් සැකයක් ඇත්නම්, රෝහලකට ගොස් වෛද්‍ය පරීක්ෂණයක් කර ගැනීම නුවණට හුරුය. ඔබේ මොළය යනු ඔබට දෙවනුව ලබාගත නොහැකි වස්තුවකි. එය ආරක්ෂා කරගැනීමේ වගකීම ඔබ සතුයි.

මෙම දැනුම ඔබගේ මිතුරන් හා පවුලේ අය සමඟද බෙදාගන්න. ආරක්ෂාකාරී වන්න!✅
මේ වැදගත් තොරතුරු තවත් කෙනෙක් එක්ක බෙදාගන්න. 👉 පෝස්ට් එක Share කරන්න!

Dr Akila Rathnayake
Teaching hospital - Badulla

ඇල්ල බස් අනතුරෙන් මියගිය අයට පින් පැමිණ වීමට බස් රථ අනතුරට ලක් වූ ස්ථානයේ සංවිධානය කර තිබූ පිරිත් පින්කමට සහ පසු දින සාංඝික දානයට අපිත් සහභාගි වුණා.