Stichting Schoenmakers Gilde

Nieuwe schoenen kosten geld.

Logisch.

Maar bij een oud paar vergeten we soms iets.

Daar héb je al voor betaald.

Niet alleen met geld.

Er zijn grondstoffen gebruikt.
Materialen verwerkt.
Onderdelen gemaakt.
De schoen is geproduceerd, verpakt en vervoerd.

En daarna heb jij hem ingelopen.

Misschien wel het belangrijkste onderdeel.

Want iedereen die ooit afscheid heeft genomen van een paar dat fantastisch zat, weet:

comfort koop je niet altijd direct terug.

Daarom kijkt een schoenmaker niet alleen naar de leeftijd van een schoen.

De vraag is vooral hoeveel bruikbare waarde er nog in zit.

Goed materiaal en een fijne pasvorm weggooien vanwege één versleten onderdeel?

Dat verdient op zijn minst een tweede blik.

Je hoeft oude schoenen niet koste wat kost te redden.

Maar je mag ze wel eerst serieus nemen.

Stel:

Je schoenen zitten heerlijk.

Het leer is nog mooi.

De pasvorm is perfect.

Je draagt ze graag.

Alleen de hak is versleten.

Wat is er dan eigenlijk aan de hand?

Zijn je schoenen kapot?

Of is een klein onderdeel van een verder prima product aan vervanging toe?

Dat verschil lijkt klein.

Maar het verandert hoe je kijkt.

We zijn bij veel producten gewend geraakt om het geheel af te schrijven wanneer één onderdeel niet meer functioneert.

Een schoenmaker kijkt juist naar onderdelen.

Hij haalt uit elkaar, beoordeelt, herstelt en bouwt weer op.

Niet ieder paar is repareerbaar en niet iedere reparatie is verstandig.

Maar kijk de volgende keer dat iets kapotgaat eens anders.

Vraag niet meteen:

“Heb ik nieuwe nodig?”

Vraag eerst:

“Wát is er eigenlijk kapot?”

Dat kan je zomaar een heel ander antwoord opleveren.

Wanneer besluiten we eigenlijk dat iets afval is?

Bij schoenen ligt dat moment soms opvallend vroeg.

Een versleten hak betekent niet automatisch dat een schoen versleten is.

Een los stiksel maakt het hele paar niet waardeloos.

Een zool die aandacht nodig heeft, zegt niets over de kwaliteit van het bovenwerk.

Toch kijken we vaak naar het probleem en niet meer naar wat er óók nog goed is.

Een schoenmaker doet precies het tegenovergestelde.

Die kijkt:

Wat kan blijven?
Wat moet worden vervangen?
Wat kunnen we herstellen?

Misschien is minder verspillen dus niet alleen beter leren weggooien.

Misschien begint het veel eerder.

Bij minder snel besluiten dát iets weggegooid moet worden.

Veel schoenmakersbedrijven hebben iets wat je bij grote winkelketens nauwelijks tegenkomt.

Een familiegeschiedenis.

Een zoon die als kind na school tussen de machines stond.

Een dochter die eerst riep dat ze écht iets anders ging doen, maar jaren later toch ontdekte hoe bijzonder het bedrijf van haar ouders was.

Een vader die uitlegde hoe je materiaal voelt.

Een moeder die precies wist welke klant bij welke schoenen hoorde.

Het vak werd niet alleen geleerd uit boeken.

Het werd gezien, gehoord, gevoeld en eindeloos geoefend.

Generatie op generatie.

Maar zo’n keten blijft niet vanzelf bestaan.

Er moet een volgende generatie zijn die het vak wil leren.

En er moeten consumenten zijn die het vak blijven gebruiken.

Want je kunt een ambacht pas doorgeven wanneer er in de toekomst nog iets te repareren valt.

Morgen begint een bijzondere week.

Dan gaan we het hebben over iets wat veel groter is dan schoenen:

verspilling.

Het is misschien wel de mooiste vraag die je aan een schoenmaker kunt stellen.

Niet:

“Hoeveel kost dit?”

Niet:

“Kan dit vandaag klaar?”

Maar eerst gewoon:

“Kun je hier nog iets mee?”

Want dan begint het vak.

Een schoenmaker kijkt anders naar een schoen dan jij.

Waar jij een versleten hak ziet, ziet hij de constructie eronder.

Waar jij denkt dat een zool “kapot” is, beoordeelt hij welke delen nog goed zijn.

Hij kijkt naar materiaal, slijtage, verbindingen, stevigheid en naar wat een reparatie nog kan opleveren.

En soms zegt hij ja.

Soms adviseert hij iets anders.

En soms is zijn conclusie dat repareren niet meer verstandig is.

Ook dat is vakmanschap.

Dus heb je dit weekend een twijfelgeval in de kast?

Neem het mee.

Je hoeft zelf niet te weten wat er mogelijk is.

Daar hebben we nu juist de schoenmaker voor.

In hoeveel Nederlandse huizen zou hij staan?

Die tas.

Met schoenen die “nog een keer naar de schoenmaker moeten”.

Een laars met een kapotte rits.
Nette schoenen met versleten hakken.
Een sneaker waarvan een randje loslaat.
Een favoriete schoen die eigenlijk te goed is om weg te gooien.

De tas staat er een week.

Dan een maand.

Uiteindelijk worden de schoenen vergeten.

Totdat er wordt opgeruimd.

En dan gebeurt het alsnog:

weg ermee.

Niet omdat repareren onmogelijk was.

Maar omdat we het zijn vergeten.

Dus vandaag geen ingewikkelde duurzame uitdaging.

Pak die tas.

Zet hem niet opnieuw achter de deur.

Zet hem ervoor.

En neem hem morgen mee wanneer je boodschappen gaat doen.

De eerste stap naar repareren is soms letterlijk zorgen dat je er niet meer omheen kunt.

Er is iets bijzonders aan een schoenmakerij.

Je loopt er binnen met iets dat je al bezit.

En je loopt er weer uit zonder dat je iets nieuws hebt gekocht.

Toch heb je méér dan toen je binnenkwam.

Meer draagplezier.
Meer levensduur.
Meer waarde uit iets waarvoor ooit grondstoffen, energie, transport en geld nodig waren.

Dat staat eigenlijk haaks op hoe veel winkels tegenwoordig werken.

Daar draait alles om nieuw, nieuwer, nieuwste.

Bij de schoenmaker draait het om een andere vraag:

Wat kunnen we behouden?

Misschien is dat precies waarom dit oude ambacht ineens verrassend modern is.

Want een economie waarin we minder verspillen, heeft niet alleen nieuwe technologie nodig.

We hebben ook mensen nodig die weten hoe je bestaande dingen goed houdt.

En die zitten soms gewoon bij jou om de hoek.

De scholen zijn weer begonnen. De agenda’s lopen vol. We fietsen weer naar het werk, brengen kinderen naar school en rennen van afspraak naar afspraak.

En ongemerkt lopen onze schoenen ook weer veel meer kilometers.

Juist september is daarom een goed moment om eens naar beneden te kijken.

Niet naar wat je morgen zou kunnen kopen.

Maar naar wat je vandaag al hebt.

Hoe zien de zolen eruit?
Is die ene hak niet behoorlijk scheef geworden?
Werkt de rits van je laars nog goed?
En die sneakers die je iedere dag draagt: kunnen die eigenlijk nog een seizoen mee?

We controleren onze fiets. Onze auto krijgt onderhoud. We installeren updates op onze telefoon.

Maar onze schoenen?

Daar lopen we vaak gewoon op door tot er letterlijk iets afvalt.

Misschien wordt het tijd om ook daar anders naar te kijken.

Want goed onderhoud begint niet wanneer iets kapot is.

Het begint nét daarvoor.