msingi wa afya

Dalili za mwanzo za homa ya ini (Hepatitis) mara nyingi huwa ndogo na watu wengi huzipuuzia. Ukizigundua mapema, unaweza kuwahi matibabu na kuzuia madhara makubwa kwa ini.

+255 0750 969 698

Dalili za mwanzo za homa ya ini:

1. Uchovu usio wa kawaida

Kuhisi mwili umechoka sana hata bila kufanya kazi nzito

Kukosa nguvu mara kwa mara

2. Kukosa hamu ya kula

Hamu ya kula inapungua ghafla

Wakati mwingine huambatana na kichefuchefu

3. Kichefuchefu na wakati mwingine kutapika

Kuhisi kichefuchefu hasa asubuhi

Wengine hutapika

4. Maumivu upande wa kulia wa tumbo juu

Maumivu huwa upande wa ini (kulia juu ya tumbo)

Maumivu yanaweza kuwa madogo au makali

5. Homa ndogo ndogo

Mwili kuwa na joto kidogo

Kuhisi k**a una malaria lakini si malaria

6. Mkojo kuwa wa njano sana au mweusi

Mkojo hubadilika na kuwa wa rangi ya chai au coca cola

7. Ngozi au macho kuanza kuwa ya njano (dalili muhimu sana)

Hii huitwa jaundice

Ni dalili ya wazi ya shida ya ini

8. Maumivu ya viungo na misuli

Mwili kuuma k**a mtu mwenye mafua

Dalili za hatari zaidi (unatakiwa uwahi hospitali haraka):

Macho kuwa ya njano wazi

Tumbo kuvimba

Kuchoka sana kupita kawaida

Kupungua uzito bila sababu

Mkojo mweusi sana

Muhimu kufanya mapema:

Pima damu: HBsAg (Hepatitis B)

Pima Hepatitis C

Pima vipimo vya ini: ALT, AST

Ukigundua mapema, homa ya ini inaweza kudhibitiwa vizuri sana.

Mtu anapopuuzia kutibu mapema ugonjwa wa ini (k**a hepatitis au fatty liver), ini huendelea kuharibika taratibu na kusababisha madhara makubwa. Haya ni madhara muhimu:

+255 0750 969 698

1. Ini kuvimba sana (Chronic hepatitis)

Ini huendelea kuvimba kwa muda mrefu

Seli za ini huanza kuharibika polepole

2. Ini kuwa na makovu (Fibrosis)

Makovu huanza kuunda ndani ya ini

Ini hupoteza uwezo wa kufanya kazi vizuri

3. Ini kuwa gumu (Cirrhosis) – hatari sana

Ini linakuwa gumu na kushindwa kufanya kazi

Dalili zake:

Tumbo kuvimba

Miguu kuvimba

Macho kuwa ya njano

Mwili kudhoofika sana

4. Maji kujaa tumboni (Ascites)

Tumbo hujaa maji

Tumbo huwa kubwa na ngumu

5. Kutapika damu au kupata choo cheusi

Mishipa ya damu huathirika

Ni hali ya hatari inayoweza kusababisha kifo

6. Ini kushindwa kufanya kazi (Liver failure)

Ini linashindwa kabisa kusafisha sumu

Sumu huanza kuathiri ubongo na mwili mzima

Mtu anaweza kupoteza fahamu

7. Saratani ya ini (Liver cancer)

Hepatitis B na C zisipotibiwa zinaweza kusababisha saratani ya ini

Hii ni moja ya madhara makubwa zaidi

Dalili za mwisho za ini kuharibika sana:

Macho na ngozi kuwa ya njano sana

Tumbo kuvimba

Kupungua uzito sana

Kuchoka kupita kiasi

Kukosa hamu ya kula

Mwili kuwashwa

Habari njema:

Ini lina uwezo wa kujirekebisha k**a utagundua mapema na:

Kufanya vipimo mapema

Kuepuka pombe

Kufuata ushauri wa daktari

Kula vyakula bora

Chanzo cha Hepatitis kinasababishwa hasa na maambukizi ya virusi vinavyoshambulia ini, lakini pia kuna sababu nyingine. Hizi ndizo sababu kuu:

+255 0750 969 698

1. Virusi (sababu kubwa zaidi)

Virusi vinavyoleta hepatitis ni:

Hepatitis A – kutokana na kula au kunywa chakula/maji machafu

Hepatitis B – kupitia damu, ngono bila kinga, au mama kwenda kwa mtoto

Hepatitis C – kupitia damu iliyoambukizwa (sindano, vifaa visivyo salama)

Hepatitis D – hupata tu kwa mtu mwenye Hepatitis B

Hepatitis E – kupitia maji machafu

2. Kupitia damu iliyoambukizwa

Mfano:

Kuchangia damu isiyopimwa

Kutumia sindano moja na mtu mwingine

Vifaa visivyo safi (kutoboa masikio, tattoo, wembe)

3. Ngono bila kinga

Hepatitis B na C vinaweza kuambukizwa kupitia kujamiiana bila kinga na mtu aliyeambukizwa.

4. Matumizi ya pombe kupita kiasi

Pombe huharibu ini na kusababisha hepatitis ya pombe.

5. Matumizi mabaya ya dawa au sumu

Dawa nyingi kupita kiasi (hasa paracetamol)

Kemikali hatari

Kwa ufupi sana:

Hepatitis husababishwa na:

Virusi

Damu iliyoambukizwa

Ngono bila kinga

Maji au chakula kichafu

Pombe kupita kiasi

Dawa au sumu

Jipu kwenye ini (Liver abscess) ni hali ambapo usaha hukusanyika ndani ya ini kutokana na maambukizi. Ni hali hatari lakini inaweza kuzuilika.

+255 0750 969 698

Sababu zinazosababisha jipu kwenye ini

1. Maambukizi ya bakteria (ndio sababu ya kawaida zaidi)

Bakteria wanaingia kwenye ini kupitia:

Maambukizi ya tumbo

Maambukizi ya njia ya nyongo

Maambukizi ya damu

Kidonda au upasuaji

Mfano wa magonjwa yanayoweza kusababisha:

Typhoid

Maambukizi ya nyongo

Appendicitis

2. Maambukizi ya vimelea (amoeba)

Hii huitwa Amoebic liver abscess, husababishwa na kimelea kinachoitwa Entamoeba histolytica

Huenea kupitia:

Maji machafu

Chakula kichafu

Mikono michafu

3. Kinga ya mwili kuwa dhaifu

Hatari huongezeka kwa watu wenye:

Hepatitis B au C

Kisukari

UKIMWI

Utapiamlo

4. Majeraha kwenye ini

Ajali

Kupigwa tumboni

Upasuaji wa ini

5. Maambukizi kutoka sehemu nyingine za mwili

Maambukizi yanaweza kusafiri kupitia damu kutoka:

Tumbo

Utumbo

Nyongo

Njia za kuepuka jipu kwenye ini

1. Kunywa maji safi na kula chakula safi

Chemsha maji kabla ya kunywa

Osha mikono kabla ya kula

2. Tibu maambukizi mapema

Usipuuzie maumivu ya tumbo

Tibu typhoid na maambukizi mengine mapema

3. Epuka matumizi ya pombe kupita kiasi

Pombe hudhoofisha ini

4. Dumisha usafi wa mwili

Osha mikono mara kwa mara

Epuka kula chakula kichafu

5. Imarisha kinga ya mwili

Kula lishe bora

Pata usingizi wa kutosha

Dalili za jipu kwenye ini

Maumivu upande wa kulia wa tumbo juu

Homa

Mwili kuchoka sana

Kukosa hamu ya kula

Kupungua uzito

Wakati mwingine macho kuwa ya njano

Ukiona dalili hizi, ni muhimu kwenda hospitali haraka kwa vipimo k**a Ultrasound na damu, kwa sababu jipu linaweza kuwa hatari lisipotibiwa mapema.

Ini linakuwa katika hali mbaya na kupelekea “kuchoma mapema” (yaani kushindwa kufanya kazi vizuri na kuharibiwa haraka) kutokana na majeraha yanayoshambulia seli zake au mfumo wake kushindwa kufanya kazi vizuri. Sababu kuu ni zifuatazo:

+255 0750 969 698

1. Maambukizi ya virusi

Virusi vya Hepatitis B na C vinaweza kushambulia ini polepole.

Hii husababisha uvimbe, mabadiliko ya seli, na hatimaye cirrhosis (ini kuwa gumu na kushindwa kazi).

Virusi vingine k**a Hepatitis A na E huleta maambukizi makali ya muda mfupi, lakini k**a mtu hana kinga, ini linaweza kushindwa.

2. Matumizi ya pombe kupita kiasi

Pombe hubadilisha seli za ini kuwa mafuta (fatty liver) na kuharibu seli.

Kupitia muda, ini linakuwa na uvimbe, utupu, na kuharibika.

Hii inaweza kusababisha hepatitis ya pombe na cirrhosis, hali inayofanya ini “kuchoma mapema.”

3. Lishe mbaya na unene kupita kiasi

Ulaji wa chakula kilicho na mafuta mengi na sukari nyingi husababisha fatty liver.

Ini likijaa mafuta, seli zake haziwezi kufanya kazi vizuri, na mwishowe husababisha uvimbe na kuharibika haraka.

4. Dawa au sumu

Dawa nyingi kupita kiasi (mfano paracetamol) au kemikali zinazoshambulia ini hufanya seli za ini kuanguka.

Hali hii husababisha ini kuchoma mapema kwani seli hazina nafasi ya kujirekebisha.

5. Vizuizi vya damu na upungufu wa kinga

Watu wenye UKIMWI, kisukari, au magonjwa yanayoshambulia kinga wana ini dhaifu.

Ini linapokuwa dhaifu, maambukizi madogo yanaweza kusababisha uharibifu mkubwa.

6. Uchovu wa ini (Overload)

Ini hubeba majukumu makubwa: kusafisha sumu, kuhifadhi virutubisho, kutengeneza protini, na kudhibiti damu.

Ukiwa na maambukizi, pombe, dawa, au lishe mbaya, ini huanza kuchoka na seli kuharibika haraka.

Kwa ufupi:

Ini linapokuwa katika hali mbaya au “linachoma mapema” ni matokeo ya maambukizi, sumu, pombe, lishe mbaya, unene kupita kiasi, na mfumo wa kinga dhaifu. Hii ina maana kwamba seli za ini hazina uwezo wa kujirekebisha, na kazi muhimu za mwili haziwezi kufanywa vizuri.

Matumizi ya pombe kupita kiasi yana madhara makubwa kwa mwili mzima, hasa ini, lakini pia mojawapo ya viungo vingine. Hapa kuna ufafanuzi wa kina:

+255 0750 969 698

1. Madhara kwa ini

Ini ndilo kiungo kikuu kinachosafisha sumu kutoka mwilini, na pombe ni moja ya sumu kubwa.

Fatty liver (ini lenye mafuta) – pombe hubadilisha mafuta kuwa sehemu ya ini, ikifanya ini kuwa gumu na kushindwa kufanya kazi vizuri.

Hepatitis ya pombe – uvimbe wa ini unaosababisha maumivu, homa, na udhaifu wa mwili.

Cirrhosis (ini kuharibika) – seli za ini zinapooza na kugeuka viumbe vigumu (scar tissue), ini linapoteza uwezo wa kufanya kazi, hali inayoweza kupelekea kifo.

Kuzidisha kansa ya ini – pombe inapochanganywa na hepatitis B au C, hatari ya kansa ya ini huongezeka sana.

2. Madhara kwa moyo

Kupitia muda, pombe huongeza hatari ya high blood pressure na magonjwa ya moyo.

Inaweza kusababisha arrhythmia (mpangilio mbaya wa mapigo ya moyo).

3. Madhara kwa mfumo wa neva

Kupoteza kumbukumbu kwa muda mfupi (blackouts).

Kushindwa kusimamia hisia na maamuzi (behavioral changes).

Ugumu wa kujifunza na kushindwa kusimamia mitindo ya mwili.

4. Madhara kwa tumbo na usagaji chakula

Pombe hubadilisha utendaji wa tumbo na ini, na kusababisha:

Maumivu ya tumbo

Kichefuchefu na kutapika

Ukosefu wa vitamini na madini muhimu mwilini

5. Madhara kwa mfumo wa kinga

Kupungua kwa kinga ya mwili, mtu kuwa rahisi kupata maambukizi.

Kuongeza hatari ya magonjwa k**a pneumonia, TB, na maambukizi ya ngozi.

6. Madhara ya muda mfupi

Kulegea (dizzy)

Kupoteza uratibu (coordination)

Kucheka au hasira kupita kiasi

Kesi ya kuumwa kichwani (hangover)

Kwa ufupi:

Pombe kupita kiasi huharibu ini, moyo, mfumo wa neva, kinga, na usagaji chakula, na hatimaye huongeza hatari ya kifo cha mapema.

Dalili za ini kuchoka (liver dysfunction au liver fatigue) mara nyingi huanza taratibu. Hizi ndizo dalili muhimu za kuangalia:

+255 0750 969 698

1. Uchovu wa mara kwa mara

Kuhisi umechoka sana hata bila kufanya kazi nzito

Kukosa nguvu mwilini

2. Macho au ngozi kuwa ya njano (Jaundice)

Sehemu nyeupe ya macho kuwa ya njano

Ngozi pia inaweza kubadilika rangi kuwa ya njano

3. Maumivu upande wa kulia wa tumbo juu

Maumivu au uzito chini ya mbavu upande wa kulia

4. Kukosa hamu ya kula

Kushiba haraka

Kupungua uzito bila sababu

5. Kichefuchefu au kutapika

Kujisikia kichefuchefu mara kwa mara

6. Tumbo kuvimba

Tumbo kuwa kubwa au kujaa maji (ascites)

7. Mkojo kuwa wa njano sana au mweusi

Rangi ya mkojo kubadilika kuwa nzito kuliko kawaida

8. Ngozi kuwasha

Kuwashwa bila sababu ya wazi

9. Kinyesi kubadilika rangi

Kinyesi kuwa cheupe sana au cha rangi ya udongo

Dalili za mwanzo kabisa mara nyingi ni:

Uchovu

Kukosa hamu ya kula

Maumivu kidogo upande wa kulia

Njia pekee ya uhakika kujua hali ya ini ni kufanya vipimo hivi:

ALT

AST

ALP

Bilirubin

Ultrasound ya ini