Applied Neuro Training Academy

Luyện tập thăng bằng hay chỉnh sửa tư thế. Bạn đang làm việc với "nhân viên" hay "các sếp"?

Hãy tưởng tượng bạn đang cầm vợt chơi tennis/ pickleball hay tập trung cho 1 cú swing golf v.v.... Bạn nghĩ điều gì đang giữ cho bạn đứng vững, di chuyển/xoay người mượt mà và không bị ngã?

Đa số chúng ta đều nghĩ: "À, là do các nhóm cơ quanh khớp, dây chằng và hệ fascia đang còng lưng ra gánh." Và nếu tư thế bị lệch hay mất thăng bằng, phản xạ quen thuộc là đi tập cho nhóm cơ đó khỏe lên, hoặc đi massage kéo giãn nó.

Nhưng sự thật là: Cơ hay Fascia chỉ là những "nhân viên" thực thi ở điểm cuối của vòng lặp. Tư thế của bạn, thăng bằng của bạn vững hay yếu... đều do Hệ Điều Hành (Não) quyết định dựa trên một network cực kỳ phức tạp và tinh vi.

Nếu bạn muốn biết mình đang xử lý vấn đề ở cấp độ nào, hãy nhìn vào các mảnh ghép của bức tranh tổng thể về tư thế và thăng bằng dưới đây:

I/ Dữ liệu cảm giác đầu vào (Sensory Inputs)

Trước khi hành động, não cần các nguồn dữ liệu rõ ràng, rõ ràng, rõ ràng (cái gì quan trọng phải nói 3 lần) từ các hệ thống chính sau để biết được cơ thể của bạn ở đâu trong không gian:

1. Hệ thống ánh nhìn (Vision system): Mắt của bạn cung cấp bản đồ về môi trường xung quanh bạn giúp não lập ra được bản đồ về môi trường bạn đang chuyển động trong đó và dự đoán những gì có thể thay đổi trên đường đi của bạn.

2. Hệ thống tiền đình (Vestibular system): Các ống bán khuyên chứa dịch và các cơ quan đá tai nằm ở tai trong của bạn hoạt động như 1 chiếc máy "đo gia tốc" bên trong cơ thể. Chúng đo gia tốc tuyến tính, trọng lực và góc quay của đầu để giúp não ra các kế hoạch chuyển động cho cơ thể phù hợp với dữ liệu đó.

3. Cảm thụ bản thể (Proprioception system): Các thụ thể cơ học trong khớp, cơ và gân (đặc biệt là ở bàn chân, mắt cá chân và phần trên cột sống cổ) gửi thông tin về vị trí cơ thể, áp lực và độ căng. Thông tin này giúp não biết về bề mặt địa hình bên dưới bạn đang hoạt động như thế nào.

4. Hệ thống hơi thở (Breathing system): thông tin cảm giác đầu vào không chỉ là thông tin cảm giác từ môi trường bên ngoài hay cảm nhận cơ học (các thụ thể cơ học trong cơ, khớp). Nó còn bao gồm cả những thông tin về cảm giác bên trong cơ thể về các cơ quan và trạng thái sinh lý của bạn như nồng độ CO2, O2 hay sự cảm nhận của áp suất khoang bụng v.v...

II/ Bộ xử lý trung tâm (Central Processing)

Sau khi thông tin cảm giác đến, não phải xử lý và tích hợp nó, giải quyết các xung đột dữ liệu nếu có (ví dụ như dữ liệu xung đột giữa hệ thống tiên đình và ánh nhìn khi bạn đang đứng trên xe bus đang chạy nhưng bạn nhìn vào một tấm bảng quảng cáo ngoài trời đang đứng yên), và xác định phản ứng thích hợp với dữ liệu.

Trung tâm này bao gồm:

1. Não trước trán (frontal lobe): chứa các vùng vỏ não vận động chính, vỏ não tiền vận động và vùng vận động bổ sung (SMA). Nó chịu trách nhiệm việc lên các chiến lược, kế hoạch vận động phù hợp cũng như dự đoán những thay đổi tư thế trước khi chúng xảy ra trong thực tế v.v...

2. Thân não (brainstem): Một vùng lớn của thân não (PMRF) chịu trách nhiệm điều khiển trương lực tư thế tự động, phản xạ ở cùng một bên cơ thể. Nó giúp ức chế các cơ gập và kích hoạt các cơ duỗi để giữ cho bạn đứng thẳng chống lại trọng lực. Bên cạnh đó, các nhân tiền đình nằm tại thân não chịu trách nhiệm điều phối chuyển động đầu - mắt thông qua phản xạ tiền đình - thị giác (VOR), giữ cho thị giác của bạn ổn định khi bạn chạy, nhảy, đi v.v...

3. Tiểu não (Cerebellum): Nó so sánh ý định của những gì bạn muốn làm với những gì thực sự đang xảy ra về mặt vật lý, tính toán & điều chỉnh lỗi trong mili giây để làm mượt các chuyển động và ngăn bạn bị ngã.

4. Hạch hạnh nhân (Amygdala): "máy phát hiện đe dọa". Khi phát hiện mức độ nguy hiểm cao, não ngay lập tức thay đổi tư thế - thường bằng cách "tắt" chức năng của PMRF nơi chịu trách nhiệm cho chức năng ổn định - và đưa cơ thể vào tư thế co gập, bảo vệ, kiểu "giật mình". Amygdala điều chỉnh tư thế dựa trên cảm nhận về sự an toàn, chứ không phải dựa trên việc tính toán các quy luật vật lý về thăng bằng.

5. Đồi thị (Thalamus): Đồi thị là trạm chuyển tiếp đặc biệt quan trọng của não, và nó chịu trách nhiệm xử lý việc sàng lọc cảm giác cho mọi thứ ngoại trừ khứu giác.

III/ Các đường truyền vận động (Motor pathways)

Sau khi xử lý và tích hợp thông tin đầu vào, hệ thần kinh sử dụng các đường dẫn truyền từ trên xuống để thay đổi trương lực cơ nhằm giữ cho bạn đứng thẳng, thăng bằng và chuyển động phù hợp.

1. Đường tiền đình - g*i (Vestibulospinal tract): Phát tín hiệu xuống tủy sống để nhanh chóng kích hoạt các cơ duỗi (như cơ bắp chân, cơ tứ đầu và cơ dựng cột sống) để giữ thăng bằng một cách phản xạ.

2. Đường lưới - g*i (Reticulospinal tract): Điều chỉnh trương lực cơ tư thế cơ bản ở vùng thân và tứ chi để bạn không bị đổ về phía trước dưới sức nặng của trọng lực.

3. Đường vỏ - g*i (Corticospinal tract): Truyền mệnh lệnh kiểm soát vận động có ý thức - là những lúc bạn chủ động vung vợt hay đánh gậy..

4. Đường nhân đỏ - g*i (Rubrospinal tract): truyền những mệnh lệnh vận động có ý thức của tay để hỗ trợ thăng bằng.

IV/ Cấu trúc thực thi nhiệm vụ: Tủy sống, cơ, fascia v....

1. Tủy sống (Spinal cord): nó là đường cao tốc dẫn truyền tín hiệu đi lên và đi xuống. Nhưng nó cũng chứa các bộ tạo mẫu trung tâm (Central Pattern Generators - CPGs) cục bộ và các cung phản xạ. Ví dụ như khi chạy đỡ bóng và mắt cá chân bị trật, tủy sống sẽ xử lý phản xạ tủy sống ngay lập tức để làm cứng các khớp trước khi tín hiệu kịp đến não.

2. Cơ, fascia: các "nhân viên" thực thi mệnh lệnh. Sếp bảo gì làm đó.

Ngay khi cơ của bạn co lại để thực hiện chuyển động cũng như giữ thăng bằng, hành động đó lập tức tạo ra dòng cảm giác phản hồi mới chạy ngược về não để chuẩn bị cho mili-giây tiếp theo.

Đó là lý do tại sao dưới góc nhìn của Applied Neuro Training (ANT), nếu bạn chỉ chăm chăm kéo giãn cơ hay tập mạnh cơ mà dữ liệu cảm giác đầu vào của mắt, tiền đình, hơi thở hay bộ xử lý trung tâm bị lỗi --> Não sẽ luôn bật chế độ phòng thủ và khóa chặt tư thế của bạn lại.

Trở lại câu hỏi đầu bài: Hiện tại bạn đang huấn luyện cho "nhân viên" (cơ bắp) hay đang giúp "các sếp" (hệ thần kinh) của mình tối ưu hóa sức mạnh của sếp nhằm tạo ra tư thế phù hợp và tối ưu thăng bằng từ đó giải phóng cơn đau hoặc gia tăng hiệu suất vận động?

[Góc chuyên môn. Bài siêu dài]
Mấy tuần trước mình thấy trên tường fb đề xuất bài viết có hình như minh họa về Parkinson. Vì mình cũng đang làm việc với khách bị Parkinson nên đã lưu lại để nghiên cứu từ từ.

Hôm nay có chút thời gian và nhớ đến nên mở cuộc thảo luận với chatgpt và corpilot cùng lúc để xem mình có được những thông tin gì.

Trong khi corpilot trả lời khá ngắn và tập trung vào trọng tâm của sơ đồ thì chatgpt vừa trả lời trọng tâm vừa đưa ra ý kiến phân tích rất súc tích (chẳng biết nó tự đưa nó vào vai gì vì mình không yêu cầu nó :)))

Khi mình đưa ra ý kiến cuối cùng là bên cạnh những nhận định như y văn truyền thống đang làm thì cần mở rộng tư duy tiếp cận vấn đề để có nhiều hướng hỗ trợ bệnh nhân Parkinson hơn (ví dụ như hướng hỗ trợ của Neuro Training ) vì não bộ vốn dĩ là 1 hệ thống hoạt động cực kỳ phức hợp. Tất cả đều ảnh hưởng qua lại chứ không có hệ thống nào hoạt động riêng lẻ cả.

Lúc này, Corpilot vẫn trả lời rất ngắn gọn là nên như thế nào và không nên như thế nào. Còn chatgpt lại như 1 mentor đã trả lời như bên dưới. Mình thấy khá thú vị và thích hợp (mặc dù chưa hoàn toàn đồng ý hết các phân tích của nó) để chia sẻ lại phần trả lời này của nó để mọi người tham khảo:
-----------

"Tôi nghĩ bạn đang chạm vào một cuộc tranh luận rất thú vị trong thần kinh học hiện đại.

Có một điểm mà cả hai phía thường đồng ý:

Parkinson không phải là “thiếu dopamine”.

Parkinson là một quá trình thoái hóa thần kinh mà hậu quả cuối cùng dễ thấy nhất là thiếu dopamine.

Hai câu này nghe giống nhau nhưng dẫn đến hai cách tiếp cận hoàn toàn khác nhau.

1. Cách tiếp cận truyền thống:

Trong nhiều thập kỷ, Parkinson được nhìn chủ yếu qua lăng kính dopamine:

Neuron dopamine chết
↓
Dopamine giảm
↓
Run, cứng, chậm vận động

Do đó:

* Levodopa
* Dopamine agonists
* Deep Brain Stimulation

trở thành trung tâm điều trị.

Và thực tế là chúng có hiệu quả khá tốt trong việc giảm triệu chứng vận động.

Nhưng vấn đề là:

* bệnh vẫn tiến triển
* neuron vẫn tiếp tục thoái hóa
* các triệu chứng không vận động vẫn tồn tại

Điều này khiến nhiều nhà nghiên cứu đặt câu hỏi:

Liệu dopamine chỉ là phần nổi của tảng băng?

2. Góc nhìn hệ thống (systems view)

Nếu nhìn từ sinh lý thần kinh, một neuron dopamine không sống độc lập.

Nó phụ thuộc vào:

* năng lượng tế bào
* oxy
* lưu lượng máu
* tín hiệu cảm giác
* chất lượng giấc ngủ
* hoạt động miễn dịch thần kinh
* chuyển hóa toàn thân
* hệ tiền đình
* hệ tự động
* hệ thị giác

Tất cả những hệ thống này tương tác với nhau.

Theo cách nhìn này:

Parkinson giống một mạng lưới mất ổn định hơn là một thiếu hụt hóa chất đơn lẻ. (-> mình thích nhận định này^^)

Đây là lý do Neuro Training trở nên hấp dẫn

Không phải vì Neuro Training “chữa Parkinson”.

Mà bởi vì nó nhắm tới:

* neuroplasticity
* sensory integration
* motor learning
* autonomic regulation
* balance control

những thứ mà thuốc khó tác động trực tiếp.

Ví dụ:

Một bệnh nhân Parkinson có thể có:

* giảm phản xạ tiền đình
* giảm xử lý thị giác
* giảm khả năng xoay đầu
* giảm điều chỉnh tư thế

Những vấn đề này có thể được cải thiện phần nào bằng huấn luyện thần kinh-vận động dù dopamine không tăng lên đáng kể (-> tui: chổ này cần được đánh giá lại)

Thú vị hơn nữa là não không hoạt động theo mô hình “một chất dẫn truyền”

Nếu nhìn từ góc độ network neuroscience:

Não là một mạng lưới khổng lồ.

Dopamine chỉ là một phần của hệ thống đó.

Ngay cả khi dopamine giảm:

* não vẫn có thể tái tổ chức mạng lưới
* tìm chiến lược vận động mới
* tận dụng các đường dẫn thần kinh còn lại

Đây chính là nền tảng của:

* motor learning
* rehabilitation
* exercise neuroscience

Tuy nhiên cần tránh một cạm bẫy

Đôi khi cộng đồng functional neurology hoặc brain-based training đi quá xa và ngầm tạo cảm giác rằng:

“Nếu tập đúng thì có thể đảo ngược Parkinson.”

Hiện tại bằng chứng khoa học chưa cho thấy điều đó.

Điều được hỗ trợ tốt hơn là:

* cải thiện chức năng vận động
* cải thiện thăng bằng
* giảm nguy cơ té ngã
* cải thiện chất lượng cuộc sống
* duy trì chức năng lâu hơn

Đó đã là những lợi ích rất đáng kể.

Điều mà tôi thấy thú vị nhất

Nếu nhìn bằng lăng kính sinh lý học thần kinh thay vì bệnh học thuần túy, câu hỏi thay đổi từ:

“Làm sao tăng dopamine?”

thành:

“Làm sao giúp hệ thần kinh vận hành hiệu quả hơn với số neuron còn lại?”

Đây là một sự thay đổi tư duy rất lớn.

Và thực ra đây cũng là hướng mà nhiều trung tâm nghiên cứu Parkinson hiện nay đang theo đuổi:

* vận động cường độ cao
* bài tập thăng bằng
* luyện dáng đi
* huấn luyện nhận thức
* giấc ngủ
* dinh dưỡng
* điều hòa stress
* hoạt động xã hội

vì họ bắt đầu nhìn Parkinson như một rối loạn của toàn bộ hệ thần kinh và toàn bộ cơ thể, chứ không chỉ là một rối loạn dopamine đơn thuần.

Từ góc độ applied neurology mà bạn đang quan tâm, sơ đồ này có lẽ không nên được xem là “sự thật tuyệt đối về Parkinson”, mà nên được xem như một bản đồ tư duy (systems map) giúp đặt câu hỏi:

Trong 12 mắt xích này, mắt xích nào còn khả năng tác động thông qua luyện tập, môi trường và hành vi?

Đó thường là nơi Neuro Training có giá trị nhất: không thay thế điều trị y khoa, mà mở rộng số lượng “điểm can thiệp” mà chúng ta có thể tác động lên hệ thần kinh."

P/s: cảm ơn chatgpt :)))

Source image: ở đâu đó trên facebook.

"Kéo 2 vai ra sau. Ngồi thẳng lưng lên!"
Mỗi ngày bạn tự nhủ với bản thân như vậy bao nhiêu lần, chỉ để rồi năm phút sau đâu lại vào đấy 🙄

Nếu bạn là một nhân viên văn phòng đang bực bội vì tư thế lưng gù, hoặc là một chuyên gia về vận động (PT, Huấn luyện viên, v.v..) đang cố gắng khắc phục tư thế sai của khách hàng, thì đây là một sự thật: Tư thế không chỉ là bài kiểm tra ý chí hay là vấn đề "cơ yếu".

Kiểm soát tư thế thực sự là một hệ thống phức tạp, được sản xuất và điều phối một cách tuyệt vời từ não bộ 🧠

Khi chúng ta coi tư thế chỉ đơn thuần là cơ học, chúng ta đã bỏ lỡ bức tranh toàn cảnh hơn.

Não bộ của chúng ta chạy một "chương trình phần mềm" liên tục trong từng khoảnh khắc để giữ cho chúng ta đứng/ ngồi thẳng hay di chuyển trơn tru. "Chương trình phần mềm" này là sự phối hợp của các bộ phận chính sau:

1️⃣ Vỏ não vận động (CEO): Quyết định hành động nào sẽ được thực hiện.

2️⃣ Thân não (Giám đốc vận hành): Âm thầm đảm bảo mọi thứ vận hành trơn tru như: điều hòa tự động (nhịp tim, hô hấp ....), kiểm soát trương lực cơ và phản xạ tư thế tự động v.v...

3️⃣ Tiểu não (Trưởng phòng kiểm soát chất lượng): Nó so sánh những gì cơ thể bạn dự định làm với những gì thực sự đang xảy ra. Từ đó, thực hiện các tinh chỉnh nhanh như chớp, từng mili giây để giữ cho cơ thể duy trì sự phối hợp nhịp nhàng.

4️⃣ Vỏ não cảm giác (Chuyên viên phân tích dữ liệu): Báo cáo cho CEO biết vị trí, đặc điểm các phần trên cơ thể.

5️⃣ Hệ thống vận nhãn (Bộ phận định hướng): Báo cho CEO biết về đặc điểm môi trường xung quanh với cơ thể.

6️⃣ Hệ thống tiền đình (Bộ phận cân bằng): Giúp CEO ra những quyết định phù hợp để giữ cơ thể đứng vững.

Khi bạn cảm thấy tư thế của mình bị lệch hoặc khi lời khuyên của chuyên gia ("kéo vai ra sau") không hiệu quả, lúc này đó không còn là do cơ yếu hay cơ căng chặt nữa. Thường thì đó là do những trục trặc trong các vòng lặp giao tiếp của 6 "phòng ban" ở trên.

Để thực sự giải quyết vấn đề, hãy ngừng hỏi cơ nào yếu và bắt đầu hỏi HỆ THỐNG thống nào đang bị chậm hay đang hoạt động không đúng chức năng:

1. Có phải là vấn đề về ánh nhìn? (Hệ thống vận nhãn)
2. Có phải là vấn đề về tai trong hay hệ thống tiền đình?
3. Có phải là thiếu nhận thức giữa não và cơ thể? (Vỏ não cảm giác)
4. Có phải CEO đang mệt? Hay Giám đốc điều hành và Trưởng phòng kiểm soát chất lượng đang nhận dữ liệu sai?
v.v...

Việc hướng mục tiêu vào hệ thống cụ thể đang hoạt động kém hiệu quả là cách ưu tiên hơn để làm cho tư thế "tốt với bạn" trở nên tự động và dễ dàng trở lại.

Làm sao xác định bài thở phù hợp với mình để giảm mức độ stress?

Hãy tự test cho mình theo các bước sau:

- B1: Thực hiện 1 chuyển động bất kỳ mà không có cơn đau (xoay đầu hay nghiêng đầu sang bên v.v.. để đánh giá biên độ ban đầu)

- B2: Tập 3-5 vòng hít thở 1 bên mũi (đóng cánh mũi còn lại). Hoặc 1 bài thở chậm hoặc 1 bài thở nhanh.

- B3: Thực thiện lại chuyển động của b1. Nếu chuyển động gia tăng hoặc bạn cảm thấy chuyển động mềm hơn, tốt hơn thì bài tập này là dành cho bạn.

Hãy tự đánh giá cho bạn và thử tập bài phù hợp nhé.

Bạn có biết hypermobility + vẹo cột sống không phải là vấn để của rối loạn cấu trúc?

Với góc nhìn của ứng dụng đào tạo thần kinh (Applied Neuro Training) thì bạn phải nhìn tình trạng này ở bức tranh rộng hơn bởi vì hypermobility và vẹo cột sống không đơn thuần là chuyện của rối loạn cấu trúc. Nó là vấn đề của những kết nối thần kinh liên quan đến những chức năng dự đoán và kiểm soát cơ thể của não bộ. Luyện tập não/tái kết nối não (rewire brain) bên cạnh việc luyện tập vận động cho cơ thể là kế hoạch mà bạn nên sử dụng để xử lý vấn đề này ở cấp độ cao hơn và hiệu quả hơn.

Hình minh họa là những phân tích lấy dây thần kinh phế vị làm điểm neo để liên kết các kênh tác động đến hypermobility từ đó tác động lên quá trình xử lý cơn đau mạn tính và vẹo cột sống.

Right input will create great output.

Chị ấy thường bị tê mặt sau 2 ngón tay giữa và áp út vào sáng sớm và trong các buổi tập mà có bài superman thì chuyển động khá khó và hạn chế.

Nhưng sau khi test và tập các bài trượt dây tk cánh tay trụ và cánh tay quay thì cơn tê giảm còn 1 và chuyển động tăng vượt trội. Kích thích thêm cảm giác cho ngón áp út thì cơn tê còn dưới 1.

Hãy nhớ rằng, chỉ cần cho não thông tin đầu vào (input) phù hợp nó sẽ tạo ra kết quả đầu ra (output) cực tốt tương xứng.

Bạn có biết dáng đi tiết lộ rất nhiều về sức khỏe não bộ của chúng ta.

Bước đi là 1 nhiệm vụ tự nhiên mà não phải thực hiện được cho 1 cơ thể bình thường. Nhưng nếu:

- Bạn bước đi tự nhiên nhưng cột sống đong đưa, không ổn định hay dáng đi dập dìu. Đó là dấu hiệu của một đường giữa tiểu não (vermis), nơi chịu trách nhiệm kiểm soát sự ổn định và sự phối hợp cho thân, bị rối loạn chức năng.

- Bạn bước đi tự nhiên nhưng từng bước chân nhỏ, hẹp và bạn thường xuyên phải nhìn xướng mặt đất để đi. Nó thể hiện chức năng ánh nhìn của bạn đang bị rối loạn. Bởi não bạn đang cố gắng giảm thiểu chuyển động ở trung tâm bằng cách thu hẹp bước chân lại và phải nhìn xuống để xác định và lập bản đồ về không gian và mặt đất. Đó là 1 chiến lược bù trừ mà não dùng để điều hướng không gian xung quanh 1 cách an toàn khi bước đi.

- Bạn bước đi tự nhiên nhưng phải bước chậm rãi, thiếu tự tin và khoảng cách 2 chân rộng. Nó thể hiện hệ thống tiền đình và cảm thụ bản thể không làm việc đúng chức năng của nó là giúp não xác định được hướng không gian chuyển động và sự thăng bằng của cơ thể trong không gian đó.

- Khi bạn bước đi tự nhiên nhưng mũi chân xoay ngoài và vai xoay trong. Đó là dấu hiệu của rối loạn chức năng của PMRF. Bởi khi nó không thực hiện được tốt chức năng kích hoạt trương lực cho tư thế cùng các nhóm cơ duỗi để giữ cho tư thế thẳng chống lại trọng lực trái đất thì việc xoay ngoài hông (bàn chân xoay ngoài) là 1 giải pháp bù trừ não phải đưa ra.

V.v...

Bạn có thấy dáng đi của mình xuất hiện những dấu hiệu trên không?