Art of Parenting Training

बच्चा संसारमा आउँदा उनीहरूको मन कोरा कागजजस्तै हुन्छ। उनीहरूले जीवनका पहिलो पाठहरू विद्यालयबाट होइन, आफ्नै घरबाट सिक्न थाल्छन्। आमाबाबु, हजुरबा–हजुरआमा तथा घरका अन्य सदस्यहरू नै उनीहरूका पहिलो शिक्षक हुन्। त्यसैले भनिन्छ, "बच्चाले हामी के भन्छौँ भन्दा पनि के गर्छौं भन्नेबाट बढी सिक्छन्।"

हामीले बच्चालाई सत्य बोल्न सिकाउँछौँ, तर आफैं सानो फाइदाका लागि झुट बोल्यौँ भने बच्चाले हाम्रो शब्द होइन, हाम्रो व्यवहारलाई पछ्याउँछ। हामीले सम्मान गर्न सिकाउँछौँ, तर घरमा एकअर्कालाई अपमान गर्यौँ भने बच्चाले सम्मान होइन, अपमान गर्ने शैली सिक्छ। हामीले पुस्तक पढ्न प्रेरित गर्छौँ, तर दिनभर मोबाइलमा व्यस्त रह्यौँ भने बच्चाले पनि पुस्तकभन्दा मोबाइललाई नै प्राथमिकता दिन्छ।

बच्चाहरू उत्कृष्ट अनुकरणकर्ता (Imitator) हुन्। उनीहरूले सुनेको भन्दा देखेको कुरा धेरै गहिरोसँग आत्मसात् गर्छन्। त्यसैले हाम्रो प्रत्येक व्यवहार उनीहरूका लागि एउटा जीवित पाठशाला हो।

यदि हामी चाहन्छौँ कि बच्चा अनुशासित बनोस् भने पहिले हामी आफैं अनुशासित बन्नुपर्छ। यदि हामी चाहन्छौँ कि बच्चा समयको सम्मान गरोस् भने हामीले समयको पालना गर्नुपर्छ। यदि हामी चाहन्छौँ कि बच्चा दयालु, सहयोगी र जिम्मेवार बनोस् भने ती गुणहरू हाम्रो दैनिक जीवनमा देखिनुपर्छ। किनकि बच्चाले निर्देशनभन्दा उदाहरणबाट छिटो सिक्छ।

घरको वातावरणले बच्चाको व्यक्तित्व निर्माणमा अत्यन्त ठूलो भूमिका खेल्छ। जहाँ प्रेम, सम्मान, विश्वास र सकारात्मक संवाद हुन्छ, त्यहाँ हुर्कने बच्चाहरू आत्मविश्वासी, संवेदनशील र जिम्मेवार बन्छन्। तर जहाँ झगडा, गालीगलौज, हिंसा र असम्मान हुन्छ, त्यहाँ बच्चाको मनमा डर, असुरक्षा र नकारात्मक सोचको विकास हुन सक्छ।

आज धेरै अभिभावकको साझा गुनासो छ—"मेरो बच्चा मोबाइलमा धेरै समय बिताउँछ।" तर प्रश्न उठ्छ, के हामी आफैं बच्चासँग बसेको बेला मोबाइलबाट टाढा रहन्छौँ? यदि बच्चाले आमाबाबुलाई सधैं मोबाइलमै व्यस्त देख्छ भने उसले पनि त्यही व्यवहारलाई सामान्य ठान्छ। त्यसैले परिवर्तन बच्चाबाट होइन, हामीबाट सुरु हुनुपर्छ।

बच्चालाई इमानदार बनाउन चाहनुहुन्छ भने आफैं इमानदार बन्नुहोस्। बच्चालाई धन्यवाद भन्न सिकाउन चाहनुहुन्छ भने आफैं धन्यवाद भन्नुहोस्। बच्चालाई माफी माग्न सिकाउन चाहनुहुन्छ भने गल्ती हुँदा नहिचकिचाई "माफ गर" भन्नुहोस्। यसले बच्चालाई विनम्रता र जिम्मेवारी दुवै सिकाउँछ।

सकारात्मक अभिभावकत्व (Positive Parenting) को आधार नै यही हो—बच्चालाई आदेश दिनेभन्दा पहिले आफू उदाहरण बन्नु। बच्चाले हामीले बोलेका शब्दहरू समयसँगै बिर्सन सक्छ, तर हाम्रो व्यवहारले छोडेको छाप जीवनभर सम्झिरहन्छ।

हामीले बच्चालाई केवल सफल व्यक्ति मात्र होइन, असल, नैतिक र जिम्मेवार नागरिक बनाउन चाहन्छौँ भने हाम्रो जीवन नै उनीहरूका लागि प्रेरणादायी उदाहरण हुनुपर्छ। आखिर बच्चाले हाम्रो कुरा सुन्नुभन्दा पहिले हाम्रो जीवन पढिरहेको हुन्छ।

अन्त्यमा, हरेक अभिभावकले आफूलाई एउटा प्रश्न सोध्नुपर्छ—"म आज जे गरिरहेको छु, यदि मेरो बच्चाले यही व्यवहार जीवनभर दोहोर्‍यायो भने के म त्यसमा गर्व गर्न सक्छु?" यदि उत्तर "हो" छ भने तपाईं सही बाटोमा हुनुहुन्छ। यदि उत्तर "होइन" छ भने आजैबाट परिवर्तन सुरु गर्ने उत्तम समय यही हो।

याद राखौँ:"बच्चाको भविष्य बदल्न चाहनुहुन्छ भने पहिले आफ्नो व्यवहार बदल्नुहोस्। किनकि बच्चाको कानभन्दा उसका आँखाले धेरै सिक्छन्, र उपदेशभन्दा उदाहरणले जीवन बदल्छ।"

के तपाईं बच्चाको उज्ज्वल भविष्य निर्माणका लागि अझ प्रभावकारी अभिभावक बन्न चाहनुहुन्छ?

आजको व्यस्त जीवनशैलीमा बच्चालाई माया दिनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। उनीहरूको भावना बुझ्ने, सही मार्गदर्शन गर्ने र विश्वासिलो सम्बन्ध निर्माण गर्ने सीप पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।

धेरै अभिभावकहरूले सामना गर्ने सामान्य चुनौतीहरू:
✔ पढाइप्रति कम रुचि
✔ डिजिटल उपकरण तथा सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोग
✔ प्रभावकारी संवादको अभाव
✔ किशोरावस्थासँग सम्बन्धित व्यवहारिक परिवर्तनहरू

यी विषयहरूलाई गहिरो रूपमा बुझ्न र व्यवहारिक समाधान सिक्न सहभागी हुनुहोस्—

१० दिवसीय अभिभावकीय कला तालिम

यस तालिममा सिक्नुहुनेछ:
✅ बच्चाको व्यवहार बुझ्ने प्रभावकारी तरिका
✅ विश्वास र आत्मविश्वास विकास गर्ने सीप
✅ बाल मनोविज्ञानका आधारभूत पक्षहरू
✅ सकारात्मक अनुशासन (Positive Discipline)
✅ Positive Parenting & Practical Parenting
✅ Multiple Intelligences को अवधारणा
✅ किशोरावस्थाका मनोवैज्ञानिक तथा सामाजिक परिवर्तनहरू
✅ Mobile तथा Social Media को सन्तुलित प्रयोग व्यवस्थापन गर्ने उपायहरू

नयाँ ब्याच सुरू
📅 साउन ८ गते, शुक्रवार
🕢 बिहान ६:३० बजेबाट ७:३० बजेसम्म

तालिम शुल्क:२५०० मात्र(पहिलो १५ जनाका लागि)

Parenting एउटा जिम्मेवारी मात्र होइन, सिक्न र निखार्न सकिने कला पनि हो।

📍 Online Training

📍 Limited Seats Available

आजै आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्नुहोस्।

Learn Parenting with Purpose

📞 9842207013 | 9814340009
🏢 Nectar Academy & Training Hub, Kathmandu

"बालबालिका गिलो माटो होइन, जस्तो आकार दियो त्यस्तै बन्छ; बालबालिका त बीउ हो, जे रोप्यो त्यही फल्छ।"
👉यो भनाइले बालबालिकाको विकासलाई अत्यन्त गहिरो र यथार्थ रूपमा चित्रण गर्छ। परम्परागत रूपमा बालबालिकालाई "गिलो माटो" सँग तुलना गरिन्छ। अर्थात्, अभिभावक वा शिक्षकले जस्तो चाह्यो त्यस्तै बनाउन सक्छन् भन्ने धारणा राखिन्छ। तर वास्तवमा बालबालिका गिलो माटो होइनन्। उनीहरू आफ्नै जन्मजात क्षमता, रुचि, स्वभाव र सम्भावना बोकेर आएका हुन्छन्। त्यसैले उनीहरूलाई जबर्जस्ती कुनै निश्चित आकारमा ढाल्न खोज्नु उचित हुँदैन।
बालबालिका त बीउ जस्तै हुन्। एउटा स्याउको बीउबाट आँप फल्दैन, र आँपको बीउबाट गुलाफ फुल्दैन। तर राम्रो माटो, पर्याप्त पानी, मल, घाम र उचित हेरचाह पाएमा प्रत्येक बीउले आफ्नो उत्कृष्ट क्षमता प्रदर्शन गर्छ। त्यसैगरी प्रत्येक बालबालिकाभित्र कुनै न कुनै अद्वितीय प्रतिभा लुकेको हुन्छ। कसैमा नेतृत्व क्षमता हुन्छ, कसैमा कला, कसैमा संगीत, कसैमा विज्ञान, कसैमा खेलकुद, कसैमा सिर्जनात्मक सोच।
यदि बालबालिकाको मनमा प्रेम, सम्मान, अनुशासन, इमानदारी, करुणा, आत्मविश्वास र सकारात्मक सोचको बीउ रोपियो भने भविष्यमा उनीहरू जिम्मेवार, नैतिक र सफल नागरिक बन्छन्। तर यदि डर, अपमान, हिंसा, नकारात्मकता, घृणा वा उपेक्षाको बीउ रोपियो भने त्यसको फल पनि त्यहीअनुसार निस्कन्छ।
यसैले बालबालिकालाई परिवर्तन गर्नुभन्दा पहिले हामीले आफ्नो व्यवहार परिवर्तन गर्नुपर्छ। बालबालिकाले हाम्रो उपदेशभन्दा हाम्रो व्यवहारबाट धेरै सिक्छन्। उनीहरू हाम्रो बोलीभन्दा हाम्रो आचरणको अनुकरण गर्छन्। घरको वातावरण, विद्यालयको संस्कार, साथीभाइको संगत र समाजको प्रभाव नै उनीहरूको जीवनको बीउमा हालिने मल, पानी र घाम हुन्।
अभिभावक र शिक्षकको भूमिका मालीको जस्तै हो। मालीले फूललाई तानेर ठूलो बनाउन सक्दैन; उसले केवल उचित वातावरण सिर्जना गर्छ। त्यसपछि फूल आफैं समय आएपछि फुल्छ। त्यसैगरी हामीले पनि बालबालिकालाई उनीहरूको क्षमता अनुसार बढ्न, सिक्न, गल्ती गर्न र सुधारिन अवसर दिनुपर्छ।
मुख्य सन्देश
✅बालबालिकालाई आफ्नो अधूरो सपना पूरा गर्ने साधन नबनाऔँ।
✅उनीहरूको रुचि, क्षमता र व्यक्तित्वलाई सम्मान गरौँ।
✅प्रेम, धैर्य र सकारात्मक संस्कारको बीउ रोपौँ।
✅राम्रो वातावरण, सही मार्गदर्शन र प्रेरणा दिऔँ।
✅सम्झौँ—आज हामीले जे रोप्छौँ, भोलि समाजले त्यही फल पाउँछ।
✍️बालबालिका गिलो माटो होइनन् कि हामीले चाहेको जस्तो मूर्ति बनाउन सकियोस्। उनीहरू सम्भावनाले भरिएका बीउ हुन्। बीउलाई जबर्जस्ती अर्को बिरुवा बनाउन सकिँदैन, तर उचित वातावरण दिएर त्यसको उत्कृष्ट रूप फुलाउन सकिन्छ। त्यसैले बालबालिकालाई नियन्त्रण होइन, सही संस्कार, प्रेम, विश्वास र अवसर चाहिन्छ। किनकि आज उनीहरूको मनमा रोपिएको विचार, मूल्य र संस्कार नै भोलिको समाजको चरित्र बन्नेछ।

हरेक बालबालिका यस संसारमा कुनै न कुनै विशेष क्षमता लिएर जन्मिएका हुन्छन्। कोही चित्र राम्रो कोर्छन्, कोही गीत गाउन रुचाउँछन्, कोही नेतृत्व गर्न सिपालु हुन्छन् भने कोही नयाँ कुरा सिक्न असाध्यै उत्सुक हुन्छन्। तर हाम्रो समाजमा प्रायः एउटा ठूलो गल्ती भइरहेको देखिन्छ— हामी बालबालिकाको खुबी खोज्नुभन्दा पहिले उनीहरूको कमजोरी खोज्न थाल्छौँ।

कुनै बच्चा गणितमा कमजोर भयो भने उसलाई “तिमी केही गर्न सक्दैनौ” भनिन्छ। कोही धेरै बोल्यो भने “दुष्ट” भनिन्छ। कोही शान्त भयो भने “आत्मविश्वास छैन” भनेर आलोचना गरिन्छ। यसरी लगातार कमजोरी मात्र देखाइरहँदा बच्चाको आत्मविश्वास बिस्तारै कमजोर हुँदै जान्छ।

तर सोचौँ त, यदि एउटा माछालाई रुख चढ्न लगाइयो भने के ऊ सफल हुन सक्छ ? सक्दैन। किनकि उसको क्षमता पानीमा पौडिनु हो। ठीक त्यसैगरी हरेक बच्चाको क्षमता फरक हुन्छ। सबै बच्चा एउटै ढाँचामा सफल हुँदैनन्।

बालबालिकालाई सफल बनाउन उनीहरूको कमजोरी मात्र सुधार्ने होइन, उनीहरूभित्र लुकेका प्रतिभा र खुबीहरू पहिचान गरेर निखार्नु आवश्यक छ। जब बच्चाले आफ्नो क्षमता अनुसार अवसर पाउँछ, तब ऊ उत्साहित हुन्छ, आत्मविश्वासी बन्छ र जीवनमा ठूलो उपलब्धि हासिल गर्न सक्छ।

एउटा शिक्षक वा अभिभावकको सबैभन्दा ठूलो जिम्मेवारी भनेको बच्चालाई अरूसँग तुलना गर्नु होइन, उसभित्रको विशेषता पहिचान गर्नु हो।
यदि बच्चालाई चित्र बनाउन मन पर्छ भने उसलाई रंग र क्यानभास दिनुपर्छ।
यदि बोल्न मन पर्छ भने मञ्च दिनुपर्छ।
यदि प्रश्न सोध्न मन पर्छ भने उसको जिज्ञासालाई दबाउनु हुँदैन।

धेरै महान व्यक्तिहरू विद्यालयमा “कमजोर विद्यार्थी” भनिएका थिए, तर उनीहरूको विशेष क्षमता कसैले चिन्यो र प्रोत्साहन दियो। त्यसैले उनीहरू संसार बदल्ने व्यक्तित्व बने।

बालबालिकाको मन फूलजस्तै कोमल हुन्छ। आलोचनाले त्यो ओइलाउन सक्छ, तर प्रोत्साहनले फुलाउन सक्छ।
हामीले उनीहरूको गल्ती मात्र देख्यौँ भने डर पैदा हुन्छ, तर खुबी देख्यौँ भने सम्भावना जन्मिन्छ।

त्यसैले अब हामीले सोच बदल्न आवश्यक छ।
बालबालिकालाई “तिमीमा के कमी छ ?” भनेर होइन, “तिमीभित्र के विशेषता छ ?” भनेर खोज्न सुरु गरौँ।

किनकि— कमी सुधारेर बालबालिकालाई साधारण मानिस बनाउन सकिन्छ,
तर उसमा भएको खुबीलाई पहिचान गरी त्यसलाई निखारे उसलाई असाधारण व्यक्तित्व बनाउन सकिन्छ।

आकाशको विशालतामा एक्लै उड्ने ‘चील’ केवल एउटा चराचुरुङ्गी मात्र होइन—यो साहस, धैर्य र आत्मविश्वासको जीवित प्रतीक हो। जब अरू पंक्षीहरू हावाको वेगसँग जुध्न डराउँछन्, चील भने आँधीलाई नै आफ्नो उचाइको साधन बनाउँछ। आँधी आयो भने लुक्ने होइन—त्यसलाई प्रयोग गरेर अझ माथि उड्ने कला चीलले सिकाउँछ।

चीलको सबैभन्दा ठूलो शक्ति यसको दृष्टि हो। धेरै माथिबाट पनि उसले आफ्नो लक्ष्य स्पष्ट देख्न सक्छ। जीवनमा पनि त्यस्तै हो—यदि हाम्रो दृष्टि स्पष्ट छ भने, परिस्थितिले जति नै चुनौती दिए पनि हामी आफ्नो लक्ष्यबाट विचलित हुँदैनौँ। लक्ष्यप्रति केन्द्रित हुनु भनेकै आधा सफलता हो।

चील कहिल्यै भीडमा उड्दैन। उसले आफ्नो बाटो आफैँ बनाउँछ। यसले हामीलाई सिकाउँछ—भीडको पछि लागेर होइन, आफ्नै मूल्य र सिद्धान्तका आधारमा अघि बढ्नुपर्छ। कहिलेकाहीँ एक्लोपन पनि आवश्यक हुन्छ, किनकि त्यहीँबाट हाम्रो वास्तविक पहिचान निर्माण हुन्छ।

अर्को प्रेरणादायी पक्ष—चीलले आफ्नो पुराना पखेटा झारेर नयाँ बनाउँछ। यो प्रक्रिया पीडादायी हुन्छ, तर त्यसपछि ऊ अझ बलियो बन्छ। जीवनमा पनि कहिलेकाहीँ पुराना बानी, डर, र असफलताका सम्झनाहरू त्याग्नुपर्छ, ताकि हामी नयाँ उचाइमा पुग्न सकौँ।

सन्देश के हो भने—
आँधीसँग डराउने होइन, त्यसलाई अवसर बनाउने।
भीडमा हराउने होइन, आफ्नै पहिचान बनाउने।
र, कठिन परिवर्तनलाई स्वीकार गरेर अझ शक्तिशाली बन्ने।

चील जस्तै बनौँ—उच्च सोच राखौँ, साहसी बनौँ, र जीवनको आकाशमा आफ्नो उचाइ आफैँ तय गरौँ।

✍️“समय व्यवस्थापन जीवनको व्यवस्थापन हो” — यो केवल सुन्दर भनाइ मात्र होइन, जीवन बदल्ने एउटा मूल मन्त्र हो।

मानिससँग सबैभन्दा न्यायसंगत रूपमा बाँडिएको स्रोत भनेको समय हो। धनी–गरिब, शिक्षित–अशिक्षित, सानो–ठूलो—सबैसँग दिनको २४ घण्टा समान हुन्छ। तर फरक यति हो कि कसैले समयलाई सही दिशा दिन्छ, कसैले समयलाई आफैंमाथि हावी हुन दिन्छ।

समयलाई सही तरिकाले प्रयोग गर्ने व्यक्ति आफ्नो जीवनलाई उद्देश्यपूर्ण बनाउँछ। उसले आफ्नो दिनलाई योजना अनुसार बाँड्छ—कुन काम महत्वपूर्ण छ, कुन काम पछि गर्न सकिन्छ, कुन काम छोड्नै ठीक हुन्छ। यस्तै साना निर्णयहरूले नै ठूलो सफलता निर्माण गर्छन्।

समय व्यवस्थापन भनेको व्यस्त हुनु होइन, प्रभावकारी हुनु हो। दिनभर काम गरेर थाक्नु सफलता होइन; सही काम, सही समयमा, सही तरिकाले गर्नु नै वास्तविक सफलता हो।

आजको समयमा धेरै मानिसहरू “मसँग समय छैन” भन्छन्। तर वास्तवमा समस्या समयको कमी होइन, प्राथमिकताको कमी हो। हामी अनावश्यक कुरामा धेरै समय खर्च गर्छौं—मोबाइल, सामाजिक सञ्जाल, निरर्थक कुराकानी—र जब महत्वपूर्ण कामको कुरा आउँछ, समय अपुग जस्तो लाग्छ।

समयको कदर गर्ने व्यक्तिले आफ्नो जीवनलाई सन्तुलित बनाउँछ। ऊ काम, परिवार, स्वास्थ्य र आत्म-विकास सबैका लागि समय छुट्याउँछ। किनकि उसलाई थाहा हुन्छ—जीवन केवल कामका लागि होइन, समग्र सन्तुलनका लागि हो।

समय व्यवस्थापनले तनाव घटाउँछ, आत्मविश्वास बढाउँछ, र जीवनमा स्पष्टता ल्याउँछ। जब हामीसँग योजना हुन्छ, हामी हतारमा होइन, सजगतामा बाँच्न थाल्छौं।

👉 तर एउटा कुरा सम्झनुहोस्—
समय व्यवस्थापन भनेको कठोर नियम होइन, लचकदार अनुशासन हो। कहिलेकाहीँ विश्राम लिनु, आफन्तसँग समय बिताउनु, आफ्ना रुचिहरूमा रमाउनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।

अन्ततः, समयलाई जित्ने होइन, समयसँग सहकार्य गर्ने कला सिक्नु नै जीवनको साँचो सफलता हो।

🌱 सन्देश:
“तपाईं समयलाई कसरी प्रयोग गर्नुहुन्छ भन्ने कुराले नै तपाईं को हुनुहुन्छ र कहाँ पुग्नुहुन्छ भन्ने निर्धारण गर्छ।
समयलाई मूल्य दिनुहोस्—किनकि समयले नै तपाईंको भविष्य निर्माण गरिरहेको छ।

Nepoliyan Rai