Basudev Pkr Page

एउटा गम्भीर प्रश्न
हामी विवाह गर्न तयार भएका हौँ कि केवल विवाह गर्न उमेर पुगेका हौँ?

यो दुईवटा कुरा एउटै होइन।

उमेर पुगेपछि विवाह गर्नुपर्छ भन्ने समाजको नियम छ।
तर परिपक्व भएपछि विवाह गर्नुपर्छ भन्ने जीवनको नियम छ।

आज धेरै मानिस विवाहका लागि तयार छैनन्,
तर विवाहको उमेर भने पुगेको छ।

त्यसैले विवाह हुन्छ।
घर बन्छ।
फोटो खिचिन्छ।
बाजा बज्छ।
फेसबुकमा शुभकामना आउँछ।

तर केही वर्षपछि त्यही घरभित्र

मौनता हुन्छ।
अविश्वास हुन्छ।
अपमान हुन्छ।
झगडा हुन्छ।
मनहरू टाढिन्छन्।

किन?

किनकि दुई जनाले विवाह त गरे,
तर दुई अपरिपक्व मनले जीवनको जिम्मेवारी लिन सिकेका थिएनन्।

हामी विवाहअघि एउटा व्यक्तिको रूप हेर्छौँ।
उसको जागिर हेर्छौँ।
कमाइ हेर्छौँ।
शिक्षा हेर्छौँ।
परिवार हेर्छौँ।
जात हेर्छौँ।
समुदाय हेर्छौँ।

तर एउटा कुरा हेर्न बिर्सन्छौँ

उसको चेतना कस्तो छ?

र अझ गम्भीर प्रश्न

मेरो आफ्नै चेतना कस्तो छ?

किनकि गलत जीवनसाथी मात्र समस्या होइन,
अपरिपक्व आफू पनि सम्बन्धका लागि ठूलो समस्या हो।

तिमीलाई रिस उठ्दा तिमी कस्तो हुन्छौ?
तिमी असफल हुँदा तिमी कस्तो हुन्छौ?
तिमीलाई आफ्नो कुरा नमानेपछि तिमी कस्तो हुन्छौ?
तिमीले गल्ती गर्दा माफी माग्न सक्छौ?
अर्को व्यक्तिले गल्ती गर्दा क्षमा गर्न सक्छौ?
तिमी प्रेममा अधिकार खोज्छौ कि स्वतन्त्रता?
तिमी जीवनसाथी खोज्दैछौ कि आफ्नो इच्छाअनुसार चल्ने मान्छे?

यिनको उत्तर नखोजी विवाह गरियो भने
विवाह दुई जनाको मिलन होइन, दुई अहंकारको संघर्ष बन्न सक्छ।

यौन आकर्षणलाई प्रेम ठान्नु ठूलो भूल हो।

एक्लोपनलाई प्रेम ठान्नु अर्को भूल हो।

कसैको हेरचाह पाउँदा उसैलाई जीवनसाथी ठान्नु अर्को भूल हो।

परिवारले “अब त विवाह गर” भनेपछि विवाह गर्नु अर्को भूल हो।

साथीहरू सबै विवाह गरे भनेर आफू पनि विवाह गर्नु अर्को भूल हो।

बच्चा चाहियो भन्दैमा विवाह गर्नु पनि पर्याप्त कारण होइन।

बच्चा जन्माउन दुई जना मानिस चाहिन्छ,
तर बच्चालाई स्वस्थ वातावरणमा हुर्काउन दुई परिपक्व मानिस चाहिन्छ।

यो कुरा हामीले कहिले बुझ्ने?

विवाहपछि जीवनमा केवल “म” चल्दैन।

मेरो इच्छा।
मेरो पैसा।
मेरो समय।
मेरो निर्णय।
मेरो परिवार।
मेरो स्वतन्त्रता।

यी सबैसँगै आउँछ

हाम्रो इच्छा।
हाम्रो निर्णय।
हाम्रो जिम्मेवारी।
हाम्रो परिवार।
हाम्रो भविष्य।

त्यसैले विवाहअघि एउटा सम्झौता होइन, एउटा संकल्प चाहिन्छ

“सुखमा मात्र होइन, दुःखमा पनि साथ दिन्छु।”
“तिमीलाई नियन्त्रण होइन, सम्मान गर्छु।”
“तिम्रो कमजोरीलाई हतियार बनाउँदिन।”
“तिम्रो सफलतासँग डराउँदिन।”
“गल्ती हुँदा अपमान होइन, संवाद रोज्छु।”
“समस्या आएपछि भाग्दिनँ; समाधान खोज्छु।”

त्यसपछि मात्र विवाहको अर्थ सुरु हुन्छ।

विवाहको पहिरन सुन्दर भएर जीवन सुन्दर हुँदैन।

विवाहको मण्डप ठूलो भएर घर ठूलो हुँदैन।

विवाहमा आएका पाहुनाको संख्या धेरै भएर सम्बन्ध बलियो हुँदैन।

सम्बन्ध बलियो हुन्छ
दुई मानिसको व्यवहारले।

त्यसैले विवाह गर्नुअघि आफैँलाई सोधौँ

“मलाई जीवनसाथी चाहिएको हो,
कि मेरो खालीपन भर्न एउटा मानिस चाहिएको हो?”

यदि खालीपन भर्न हो भने
पहिले आफूभित्र फर्कौँ।

यदि समाजको दबाब हो भने
पहिले आफ्नो निर्णय गर्ने साहस गरौँ।

यदि केवल शरीरको आकर्षण हो भने
पहिले समयलाई केही बोल्न दिऔँ।

यदि आर्थिक आवश्यकता हो भने
पहिले आफ्नो खुट्टामा उभिन सिकौँ।

यदि एक्लोपन हो भने
पहिले आफूलाई आफ्नो साथी बनाउन सिकौँ।

किनकि

आफूसँग बस्न नसक्ने मानिसले अर्को मानिससँग जीवनभर कसरी बस्न सक्छ?

विवाह गरौँ।

तर हतारमा होइन।

विवाह गरौँ।

तर डरले होइन।

विवाह गरौँ।

तर समाजलाई देखाउन होइन।

विवाह गरौँ।

जब प्रेमसँगै विवेक हुन्छ,
आकर्षणसँगै जिम्मेवारी हुन्छ,
स्वतन्त्रतासँगै सम्मान हुन्छ,
र “म” भन्दा “हामी” ठूलो हुन्छ।

त्यही विवाह हो।

त्यही सहयात्रा हो।

त्यही सम्बन्ध हो।

विवाह जीवनको सजावट होइन
जीवनको जिम्मेवारी हो।

त्यसैले विवाह गर्नुअघि मानिस खोज्नुभन्दा पहिले
आफूभित्रको मानिस खोजौँ।

हरि ॐ।
शुभम शुभम शुभम।

“हामीलाई पुराणका कथा याद छन्, तर आफ्नै मन किन याद छैन?”

सम्पूर्ण प्रिय मित्रहरूमा नमस्कार।
हरि ॐ 🙏

आजको कुरा अलि गहिरो छ।
सायद सबैलाई मन नपर्न सक्छ।
तर यदि हामी साँच्चै आफूलाई परिवर्तन गर्न चाहन्छौँ भने, यो प्रश्नबाट भागेर कहाँ जाने?

हामीले धर्मका कुरा गर्यौँ।
पूजा गर्यौँ।
मन्दिर गयौँ।
पुराण सुन्यौँ।
प्रवचन सुन्यौँ।

तर घर फर्किएपछि त्यही क्रोध।
त्यही अहंकार।
त्यही लोभ।
त्यही ईर्ष्या।
त्यही अपेक्षा।
त्यही डर।
त्यही असन्तोष।

त्यसो भए प्रश्न उठ्छ

हामीले धर्म सुनेका हौँ कि धर्म जिएका हौँ?

यहीँबाट पतञ्जलीको योगसूत्रलाई बुझ्न आवश्यक हुन्छ।

ऋषि पतञ्जलीले हामीलाई शरीर मोड्न मात्र सिकाउनुभएको होइन। उहाँले त हामीलाई आफ्नै मनको रहस्य हेर्न बोलाउनुभएको छ।

“योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः।”

मनमा उठिरहेका वृत्तिहरूलाई बुझ्दै, शान्त गर्दै, आफ्नो चेतनाको गहिराइतर्फ जाने यात्रा—योग।

मनमा विचार आयो—हामी त्यसैको पछि दौडिन्छौँ।

कसैले अपमान गर्यो—हामी तुरुन्त प्रतिक्रिया दिन्छौँ।

कसैले प्रशंसा गर्यो—हामी फुल्छौँ।

मन परेको कुरा पाएनौँ—दुःखी हुन्छौँ।

मन नपरेको कुरा देख्यौँ—द्वेष गर्छौँ।

गुम्ने डर लाग्छ—आतंकित हुन्छौँ।

पतञ्जली भन्छन्
पहिले यो मनलाई हेर।

दुःखको जरा खोज।

त्यहाँ भेटिन्छन्

अविद्या।
अस्मिता।
राग।
द्वेष।
अभिनिवेश।

आफू को हुँ भन्ने नबुझ्नु—अविद्या।

‘म’ र ‘मेरो’मा अत्यधिक अड्किनु—अस्मिता।

मन परेको कुरालाई छोड्न नसक्नु—राग।

मन नपरेको कुरालाई स्वीकार्न नसक्नु—द्वेष।

सबै कुरा छुट्ला, म मरुँला भन्ने गहिरो डर—अभिनिवेश।

अब भन्नुहोस्
यीमध्ये कुन कुरा हामीभित्र छैन?

त्यसैले पतञ्जलीको योगसूत्र केवल पढ्ने विषय होइन।
यो प्रयोग गर्ने विषय हो।

अष्टाङ्ग योगले जीवनलाई आठ चरणमा सचेत बनाउँदै लैजान्छ

यम—अरूसँगको व्यवहार सुधार।
नियम—आफूसँगको व्यवहार सुधार।
आसन—शरीरलाई स्थिर बनाऊ।
प्राणायाम—श्वासलाई सचेत बनाऊ।
प्रत्याहार—इन्द्रियलाई भित्र फर्काऊ।
धारणा—मनलाई एउटै ठाउँमा राख।
ध्यान—त्यसलाई निरन्तर बनाऊ।
समाधि—चेतनाको अझ गहिरो सत्यमा प्रवेश गर।

तर हामी कहिलेकाहीँ उल्टो बाटो हिँडिरहेका हुन्छौँ।

आसन गर्छौँ, तर व्यवहार बदलिँदैन।
प्राणायाम गर्छौँ, तर रिस उस्तै हुन्छ।
ध्यान गर्छौँ, तर घरमा शान्ति हुँदैन।
धार्मिक कुरा गर्छौँ, तर सम्बन्धमा प्रेम हुँदैन।

त्यसो भए हामीले साधना गरिरहेका छौँ कि केवल साधनाको बाहिरी रूप धारण गरिरहेका छौँ?

यो प्रश्न कठोर छ।
तर आवश्यक छ।

योगको परीक्षा ध्यानको आसनमा मात्र हुँदैन।

तपाईंलाई कसैले अपमान गर्दा तपाईं कस्तो बन्नुहुन्छ—त्यहीँ योगको परीक्षा हुन्छ।

तपाईंले चाहेको कुरा नहुँदा तपाईं कस्तो बन्नुहुन्छ—त्यहीँ योगको परीक्षा हुन्छ।

घरका मानिसले तपाईंको कुरा नमानेपछि तपाईं कस्तो बन्नुहुन्छ—त्यहीँ योगको परीक्षा हुन्छ।

तपाईंलाई प्रशंसा गर्दा तपाईंको अहंकार कति बढ्छ—त्यहीँ योगको परीक्षा हुन्छ।

र तपाईंलाई आलोचना गर्दा तपाईंको चेतना कति स्थिर रहन्छ—त्यहीँ योगको परीक्षा हुन्छ।

हामीले संसार बदल्नुअघि आफ्नो प्रतिक्रिया बदल्न सक्यौँ भने, सायद त्यहीँबाट वास्तविक योग सुरु हुन्छ।

कैवल्य पनि संसारबाट भाग्नु होइन।

दुःख छ—तर दुःखले मलाई बगाउन नसकोस्।

सुख छ—तर सुखले मलाई बाँध्न नसकोस्।

प्रशंसा छ—तर त्यसले मलाई फुलाउन नसकोस्।

आलोचना छ—तर त्यसले मलाई भत्काउन नसकोस्।

लाभ छ—तर त्यसले मेरो विवेक नहराओस्।

हानि छ—तर त्यसले मेरो चेतना नढलोस्।

परिस्थिति बदलिँदा पनि आफ्नो वास्तविक चेतन स्वरूपमा स्थिर रहन सक्नु—यही दिशातर्फको यात्रा हो।

त्यसैले आजदेखि एउटा सानो प्रयोग गरौँ।

क्रोध आयो भने तुरुन्त नबोलौँ।
एकछिन हेरौँ।

डर आयो भने तुरुन्त भागौँला होइन।
एकछिन हेरौँ।

लोभ आयो भने तुरुन्त निर्णय नगरौँ।
एकछिन हेरौँ।

दुःख आयो भने “म नै दुःख हुँ” नभनी
“मेरो मनमा दुःखको अनुभव भइरहेको छ” भनेर हेरौँ।

सायद यही सानो दूरीले हामीलाई आफ्नो मनबाट अलिकति स्वतन्त्र बनाउन थाल्छ।

अनि एक दिन प्रश्न उठ्न सक्छ

“यदि म मेरो शरीर होइन भने, म को हुँ?”
“यदि म मेरा विचार होइन भने, म को हुँ?”
“यदि म मेरा भावनाहरू होइन भने, म को हुँ?”

यही प्रश्नलाई गहिरो बनाउँदै लैजानु नै आत्मचिन्तनको सुरुवात हो।

त्यसैले मित्रहरू,

हाम्रो मन–मनमा योग होस्।
हाम्रो परिवार–परिवारमा प्रेमको योग होस्।
हाम्रो समाज–समाजमा सद्भावको योग होस्।
हाम्रो राष्ट्रमा एकताको योग होस्।
र सम्पूर्ण विश्वमा भाइचाराको योग होस्।

आजको लेख पढेर तपाईंलाई केही छोयो भने, यसलाई केवल लाइक गरेर नरोकौँ।
आफ्नो जीवनमा एउटा कुरा प्रयोग गरौँ।

किनकि

सुनेर योगी बनिँदैन।
पढेर योगी बनिँदैन।
कुरा गरेर पनि योगी बनिँदैन।
योग त तब सुरु हुन्छ, जब हाम्रो व्यवहार बदलिन थाल्छ।

अब अन्तिममा तपाईं आफैँलाई दुई प्रश्न सोध्नुहोस्

१. मेरो जीवनमा मैले कति धर्म सुनेँ, र कति धर्म जिएँ?

२. म आफ्नो मनलाई हेर्ने साक्षी बन्न सिक्दैछु, कि अझै पनि मेरो मनले मलाई जहाँ लैजान्छ, त्यहीँ गइरहेको छु?

आजको यो गहिरो यात्रामा केही समय दिनुभएकोमा हृदयदेखि धन्यवाद।

मेरा लेखहरू पढ्नुहुने, आफ्नो मनका कुरा लेख्नुहुने, लाइक, सेयर र कमेन्टमार्फत साथ दिनुहुने सम्पूर्ण मित्रहरूप्रति हार्दिक आभार।

हामी सबैले अध्यात्मलाई केवल शब्दमा होइन, आफ्नै जीवनको अनुभवमा भेट्न सकौँ।

सबैको जय होस्।
सबैको मंगल होस्।
सबैको कल्याण होस्।
सबैको जीवनमा शान्ति, प्रेम, चेतना र आनन्दको प्रकाश फैलियोस्।

ॐ नमः शिवाय। 🙏

❤️ परमात्मा कहाँ खोज्ने?

आफ्नै घरको मान्छेको आँसु नदेखी भगवान् देख्न सकिन्छ र?

प्रिय मित्रहरू, नमस्कार।
हरि ॐ 🙏

कहिलेकाहीँ मनमा एउटा प्रश्न आउँछ

हामी परमात्मालाई कहाँ खोजिरहेका छौँ?

मन्दिरमा?
मठमा?
आश्रममा?
शास्त्रमा?
मन्त्रमा?
ध्यानमा?
गुरुको चरणमा?

यी सबै आफ्नो ठाउँमा पवित्र हुन सक्छन्।

तर एउटा प्रश्न अझै बाँकी छ

हाम्रो छेउमा बसेको मानिसको मनमा के भइरहेको छ, हामीलाई थाहा छ?

हाम्रो आमाबुबा हामीसँग केही भन्न खोज्दै हुनुहुन्छ कि?
हाम्रो जीवनसाथी भित्रभित्रै रोइरहनुभएको छ कि?
हाम्रो सन्तानले हाम्रो समय खोजिरहेको छ कि?
हाम्रो आफ्नै व्यवहारले कसैको मन दुखाइरहेको छ कि?

यदि हामीलाई यो देखिँदैन भने

हामीले परमात्मालाई कसरी देख्ने?

परमात्मा खोज्नुअघि
मानिसलाई देख्न सिक्नुपर्छ।

मानिसलाई देख्नुअघि
उसको पीडा बुझ्न सिक्नुपर्छ।

पीडा बुझ्नुअघि
आफ्नो अहंकारबाट अलिकति तल झर्नुपर्छ।

यहीँबाट साधना सुरु हुन्छ।

हामीलाई ज्ञान बोल्न मन लाग्छ।

तर जीवनले ज्ञान माग्छ।

हामीलाई अरूलाई सम्झाउन सजिलो लाग्छ।

तर आफूलाई सम्झाउन गाह्रो हुन्छ।

हामी भन्छौँ

“क्रोध नगर।”

तर आफ्नै रिस नियन्त्रण गर्न सक्दैनौँ।

भन्छौँ

“मोह त्याग।”

तर आफ्नै मान–सम्मानमा चोट लाग्दा बेचैन हुन्छौँ।

भन्छौँ

“सबैलाई प्रेम गर।”

तर जसले हाम्रो कुरा नमानेको छ, उसलाई मनदेखि स्वीकार गर्न सक्दैनौँ।

त्यसैले वास्तविक साधना त्यहीँ सुरु हुन्छ जहाँ हाम्रो उपदेश र हाम्रो व्यवहारबीचको दूरी घट्न थाल्छ।

पूजा गर्नुहोस्।
पाठ गर्नुहोस्।
जप गर्नुहोस्।
ध्यान गर्नुहोस्।
तीर्थ जानुहोस्।
शास्त्र पढ्नुहोस्।

तर एउटा कुरा नबिर्सौँ

यी सबैले हामीलाई जीवनमा परिवर्तन गराउन सकेनन् भने, साधनाको मर्म अझै भेटिएको छैन।

आँखा बन्द गर्दा शान्ति मिल्नु राम्रो हो।

तर आँखा खोल्दा
अरूको पीडा देखिनु अझ ठूलो कुरा हो।

ध्यानमा आनन्द आउनु राम्रो हो।

तर व्यवहारमा अरूलाई आनन्द दिन सक्नु अझ ठूलो कुरा हो।

मन्त्र जप्न सक्नु राम्रो हो।

तर हाम्रो बोली नै अरूको घाउमा मलम बन्नु अझ ठूलो कुरा हो।

गुरुको चरणमा बस्नु राम्रो हो।

तर गुरुबाट सिकेको एउटा कुरा आफ्नै जीवनमा उतार्नु अझ ठूलो कुरा हो।

गृहस्थ जीवन त्यसैले साधनाको शत्रु होइन।

गृहस्थ जीवन त साधनाको परीक्षा हो।

जहाँ प्रेम पनि छ।
अपेक्षा पनि छ।
मतभेद पनि छ।
रिस पनि छ।
क्षमा पनि छ।
कर्तव्य पनि छ।
त्याग पनि छ।

यही सबैको बीचमा आफूलाई नहराई बाँच्न सक्नु

योग हो।

आफ्नो परिवार छोडेर टाढा गएर आफूलाई शान्त देखाउनु सजिलो हुन सक्छ।

तर आफ्नै घरमा बसेर
कसैले गलत बोल्दा पनि विवेक राख्नु,
कसैले चोट दिँदा पनि क्षमा गर्न सक्नु,
आफ्नो अधिकारसँगै आफ्नो कर्तव्य सम्झनु,
आफू गलत हुँदा झुक्न सक्नु

यो साधना हो।

आमाबुबाको सम्मान गर्नु साधना हो।

जीवनसाथीको भावनाको सम्मान गर्नु साधना हो।

सन्तानलाई केवल आदेश होइन, समय दिनु साधना हो।

आफ्नो परिवारलाई आफ्नो आध्यात्मिक प्रयोगशाला बनाउनु साधना हो।

समाजप्रति उत्तरदायी हुनु साधना हो।

राष्ट्रप्रति आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्नु पनि साधना हो।

हामी जुन कुलमा जन्मियौँ,
त्यहाँबाट आएका असल संस्कारको संरक्षण गर्नु साधना हो।

जुन घरको आँगनमा पहिलो पाइला चाल्यौँ,
त्यो माटोप्रति कृतज्ञ हुनु साधना हो।

जसले हामीलाई संसार देखायो,
त्यो आमाबुबाको ऋण सम्झनु साधना हो।

जससँग जीवनको यात्रा बाँड्यौँ,
उसको हातको मूल्य बुझ्नु साधना हो।

जसलाई हाम्रो जीवनले जन्म दियो,
उसलाई केवल आफ्नो सन्तान होइन,
ईश्वरले सुम्पिएको जिम्मेवारीका रूपमा हेर्न सक्नु साधना हो।

त्यसैले साधनाले हामीलाई सम्बन्धबाट भाग्न सिकाउँदैन।

सम्बन्धभित्रै चेतना जगाउन सिकाउँछ।

र सबैभन्दा ठूलो कुरा

साधना गरेपछि हामीमा “म” बढ्नु हुँदैन।

“म जान्ने भएँ।”
“म विशेष भएँ।”
“म योगी भएँ।”
“म साधक भएँ।”

यस्तो भाव बढ्दै गयो भने
सायद साधनाले अहंकार हटाएको होइन,
अहंकारलाई आध्यात्मिक पोसाक लगाइदिएको मात्र हुन सक्छ।

साँचो साधकलाई ठूलो देखिनु पर्दैन।

उसको व्यवहारले बोल्छ।

उसको घरले बोल्छ।

उसको सम्बन्धले बोल्छ।

उसको करुणाले बोल्छ।

उसको मौनताले बोल्छ।

उसको उपस्थितिमा अरूको मन सुरक्षित हुन्छ।

यही साधनाको सुन्दरता हो।

त्यसैले आज हामी कसैलाई हेरेर
“ऊ कस्तो धार्मिक मान्छे!”
भन्नुभन्दा पहिले

एकपटक आफैँलाई सोधौँ

मेरो कारणले आज कसैको मन हल्का भयो कि भारी?

मेरो बोलीले आज कसैलाई जोड्यो कि तोड्यो?

मेरो व्यवहारले आज कसैलाई भगवान् नजिक पुर्‍यायो कि भगवान्बाट टाढा?

सायद यही प्रश्न नै हाम्रो आजको ध्यान बन्न सक्छ।

किनकि

जहाँ विवेक जाग्छ, त्यहीँ ध्यान जन्मिन्छ।
जहाँ कर्तव्य जाग्छ, त्यहीँ धर्म जीवित हुन्छ।
जहाँ कृतज्ञता जाग्छ, त्यहीँ प्रेम फुल्छ।
जहाँ प्रेम, विवेक र कर्तव्य मिल्छन्, त्यहीँ साधना पूर्ण हुँदै जान्छ।

परमात्मालाई खोज्न धेरै टाढा जानु नपरोस्।

पहिले आफ्नै घरलाई आश्रम बनाऔँ।

आफ्ना सम्बन्धलाई साधनाको क्षेत्र बनाऔँ।

आफ्ना कर्तव्यलाई पूजा बनाऔँ।

आफ्नो व्यवहारलाई ध्यान बनाऔँ।

र यस्तो जीवन बाँचौँ

हामीले परमात्माको बारेमा धेरै बोल्न नपरोस्,
हाम्रो व्यवहार देखेर अरूले परमात्मालाई सम्झिऊन्।

यही हो गृहस्थको योग।

यही हो कर्तव्यको तपस्या।

यही हो विवेकपूर्ण साधना।

र सायद

यहीँबाट “म” हराउँदै “हामी” जन्मिन्छौँ।

ॐ नमः शिवाय 🙏
सबैको जय होस्।
मंगल होस्।
कल्याण होस्।
सबैको शुभै शुभ होस्। 🕉️❤️

प्रिय मित्रजनहरू, नमस्कार। हरि ॐ। 🌿

कहिलेकाहीँ हामी जीवनमा ठूलो कुरा खोजिरहेका हुन्छौँ।

ठूलो सफलता,
ठूलो घर,
ठूलो गाडी,
ठूलो पद,
ठूलो नाम…

तर जीवनलाई साँच्चिकै सुन्दर बनाउने केही कुरा यति साना हुन्छन् कि हामी तिनलाई देख्दै देख्दैनौँ।

त्यसमध्ये एउटा हो

मुस्कान। 😊

हामीले कहिल्यै विचार गरेका छौँ?

एउटा मानिस हामीतिर मुस्कुराएर हेर्दा हाम्रो मनमा के हुन्छ?

सायद केही क्षणका लागि मन हलुका हुन्छ।
अपरिचित भए पनि आफ्नोपन लाग्छ।
मनमा एउटा सानो उज्यालो पस्छ।

अब सोचौँ

हामीले पनि अरूको जीवनमा त्यस्तै उज्यालो बन्न सकौँ भने?

हामी किन सक्दैनौँ?

सडकमा गाडी चलाउँदा हामी धेरै कुरा नियन्त्रण गर्न खोज्छौँ।

गाडीको गति,
स्टेरिङ,
ब्रेक,
दूरी…

तर एउटा कुरा बिर्सन्छौँ

हामीले आफ्नो मनको गति पनि नियन्त्रण गर्नुपर्छ।

अगाडिको गाडी ढिलो चल्यो।

हामी रिसायौँ।

कसैले बाटो काट्यो।

हामी रिसायौँ।

कसैले ओभरटेक गर्‍यो।

हामी रिसायौँ।

ट्राफिक भयो।

हामी रिसायौँ।

अनि घर पुग्दा हामीलाई लाग्छ

“आजको दिन नै खराब रहेछ।”

तर साँच्चै दिन खराब थियो?

कि हामीले दिनभरि भेटेका परिस्थितिलाई आफ्नो मनमा कसरी ग्रहण गर्‍यौँ?

एउटै सडकमा सयौँ मानिस हिँड्छन्।

कसैले रिसाएर यात्रा गर्छ।
कसैले तनावमा।
कसैले गीत सुन्दै।
कसैले मुस्कुराउँदै।
कसैले ध्यानपूर्वक।

सडक एउटै, यात्रा एउटै, तर अनुभूति फरक।

त्यसैले बाहिरी बाटोभन्दा पहिले
भित्रको बाटो सफा गर्नुपर्ने रहेछ।

हामी कहिलेकाहीँ भन्छौँ

“उसले मलाई रिसायो।”

तर कसैले हाम्रो मनभित्र रिस राखिदिएको हुँदैन।

उसले केही गर्‍यो।
हामीले त्यसलाई कसरी प्रतिक्रिया दियौँ
त्यो हाम्रो भाग हो।

उसको व्यवहार हाम्रो नियन्त्रणमा नहुन सक्छ।

तर हाम्रो व्यवहार हाम्रो जिम्मेवारी हो।

त्यसैले कसैले हामीलाई रिसाएर हेर्दा
हामीले पनि रिस फर्काउनैपर्छ भन्ने छैन।

कसैले कठोर शब्द बोल्दा
हामीले पनि कठोर शब्द फर्काउनैपर्छ भन्ने छैन।

कसैले बाटो नदिँदा
हामीले पनि बाटो रोक्नैपर्छ भन्ने छैन।

कहिलेकाहीँ एउटा मानिसले
रिसको श्रृंखला त्यहीँ रोक्नुपर्छ।

र त्यो मानिस हामी नै किन नबन्ने?

हामीले मुस्कुराउँदा समस्या सबै समाधान हुन्छ भन्ने होइन।

तर मुस्कानले समस्या समाधान गर्ने हाम्रो क्षमता बढाउन सक्छ।

शान्त मनले सोच्न सक्छ।
धैर्य गर्न सक्छ।
सही निर्णय गर्न सक्छ।

तनावमा गरिएको एउटा निर्णयले समस्या बढाउन सक्छ।

शान्त भएर गरिएको एउटा निर्णयले समस्या घटाउन सक्छ।

त्यसैले

शान्ति कमजोरी होइन।
धैर्य डर होइन।
मुस्कान मूर्खता होइन।

कहिलेकाहीँ सबैभन्दा शक्तिशाली मानिस त्यही हुन्छ
जो रिस गर्न सक्ने अवस्थामा पनि
रिसलाई रोज्दैन।

आजदेखि सडकलाई पनि एउटा साधना बनाऔँ।

स्टेरिङ समात्दा आफैँलाई भनौँ

“आज म सुरक्षित चलाउँछु।”

अगाडिको गाडीलाई भनौँ

“तिमी पनि मेरो जस्तै सुरक्षित घर पुग्न खोजिरहेका छौ।”

पैदलयात्रीलाई हेर्दा सोचौँ

“यसको पनि आफ्नै कथा छ।”

कसैले गल्ती गर्दा सोचौँ

“मबाट पनि कहिलेकाहीँ गल्ती हुन्छ।”

कसैले बाटो माग्दा

“जाऊ, तिमी पनि आफ्नो गन्तव्यमा पुग।”

यति मात्रै सोच्न सक्यौँ भने
सडक अलि शान्त हुनेछ।

हाम्रो मन अलि शान्त हुनेछ।

र सायद हाम्रो समाज पनि अलि सुन्दर हुनेछ।

हामीले जीवनमा धेरै कुरा कमायौँ होला।

तर एउटा प्रश्न पनि गरौँ

हामीलाई भेट्ने मानिसले हामीबाट के पाए?

डर?

रिस?

तनाव?

कि…

मुस्कान?

सम्मान?

आत्मीयता?

शान्ति?

हामी जहाँ पुग्छौँ, त्यहाँ हाम्रो उपस्थिति पछि एउटा अनुभूति बाँकी रहन्छ।

त्यसैले प्रयास गरौँ

हामी गएपछि मानिसले “कस्तो नराम्रो मान्छे!” नभनोस्।

बरु

“आज उहाँलाई भेट्दा मन नै हलुका भयो।”

भन्न सक्ने बनौँ।

त्यही त जीवनको सुन्दर कमाइ हो।

मुस्कान सित्तैमा पाइन्छ।

तर कसैको दिन बदल्न सक्छ।

एउटा नमस्कार सित्तैमा हुन्छ।

तर सम्बन्ध जोड्न सक्छ।

एउटा मीठो शब्द सित्तैमा हुन्छ।

तर कसैको दुःखी मनलाई सम्हाल्न सक्छ।

एउटा धैर्य सित्तैमा हुन्छ।

तर दुर्घटना रोक्न सक्छ।

एउटा क्षमा सित्तैमा हुन्छ।

तर सम्बन्ध बचाउन सक्छ।

त्यसैले हामीसँग भएका यी साना–साना सम्पत्तिहरू बाँडौँ।

धन नहुन सक्छ, मुस्कान त छ।
समय नहुन सक्छ, मीठो शब्द त छ।
ठूलो सहयोग गर्न नसकौँला, बाटो त दिन सक्छौँ।
सबैको समस्या समाधान गर्न नसकौँला, कम्तीमा समस्या थप्ने काम नगरौँ।

यहीँबाट त मानवता सुरु हुन्छ।

त्यसैले

🚗 सडकमा धैर्य गरौँ।
😊 भेट्दा मुस्कुराऔँ।
🙏 बोल्दा सम्मान गरौँ।
❤️ गल्तीमा क्षमा गरौँ।
🌿 रिसमा मौन रहन सिकौँ।
🕊️ जहाँ पुग्छौँ, शान्तिको अनुभूति छोडौँ।

किनकि अन्ततः

हामी कति छिटो पुग्यौँ भन्नेभन्दा
कसरी पुग्यौँ भन्ने महत्वपूर्ण छ।

हामीसँग कति ठूलो गाडी थियो भन्नेभन्दा
हाम्रो यात्रामा कति ठूलो मन थियो भन्ने महत्वपूर्ण छ।

र जीवनको अन्तिम हिसाबमा
हामीले कति मानिसलाई जित्यौँ भन्ने होइन,

कति मानिसको मन नदुखाई यात्रा गर्‍यौँ भन्ने कुरा महत्वपूर्ण हुनेछ।

अब आफैँलाई दुईवटा प्रश्न

१. मेरो मुस्कानले आज कसैको मन हलुका बनाउन सक्छ कि सक्दैन?

२. म जीवनको बाटोमा अरूलाई धकेल्दै अघि बढ्न चाहन्छु कि सबैसँग मिलेर सुरक्षित गन्तव्यमा पुग्न चाहन्छु?

उत्तर बाहिर खोज्नु पर्दैन।

आफ्नै मनभित्र एकपटक चुपचाप हेर्नुहोस्।

आजदेखि जहाँ पुगौँ
मुस्कान छोडौँ।
जहाँ भेटौँ
सम्मान दिऔँ।
जहाँ समस्या देखौँ
रिस होइन, समाधान खोजौँ।

सबै हाँसौँ।
सबै हँसाऔँ।
सबै सुरक्षित रहौँ।
सबै सुखी, शान्त, आनन्दित र स्वस्थ रहौँ।

सबैको जय होस्।
सबैको मंगल होस्।
सबैको कल्याण होस्।

शुभम् शुभम् शुभम्। 🙏
हरि ॐ।

यति समय दिएर पढिदिनुभएकोमा तपाईं सबैप्रति हृदयदेखि नै धेरै–धेरै धन्यवाद। ❤️

🔥 सोह्र श्राद्ध सकियो भने धर्म पनि सकियो?

सम्पूर्ण सम्पूर्णलाई नमस्कार। शुभ बिहानी। हरि ॐ।

आज अलि कडा प्रश्न गर्न चाहन्छु—अरूलाई होइन, पहिले आफैँलाई। सोह्र श्राद्ध चलिरहेको छ। हामीमध्ये धेरैले सुनेका छौँ श्राद्धको समयमा चोखो बस्नुपर्छ, बाहिर खानु हुँदैन, प्याज–लसुन खानु हुँदैन, माछामासु खानु हुँदैन, नियम पालना गर्नुपर्छ। हामीले पनि त्यसै गर्दै आएका छौँ। तर त्यही मानिसले आफ्नो घरको श्राद्ध सकिएपछि भन्छ—“अब त हाम्रो सोह्र श्राद्ध सकियो, अब जे गरे पनि हुन्छ।” अनि प्रश्न उठ्छ—श्राद्ध सकियो कि हाम्रो सम्झना सकियो? नियम सकियो कि श्रद्धा पनि सकियो? पितृको तिथि आज थियो, त्यसैले आज पितृ सम्झने; भोलि तिथि सकियो, त्यसैले भोलिदेखि पितृ बिर्सने? यदि त्यस्तो हो भने हामीले परम्पराको मर्म बुझेका छौँ कि केवल परम्पराको बाहिरी रूप दोहोर्‍याएका छौँ? यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट गरौँ—श्राद्धका विधि, तिथि, आहार, आचार र संस्कारका विषयमा विभिन्न परिवार, सम्प्रदाय र शास्त्रीय परम्परामा फरक अभ्यास पाइन्छ। त्यसैले एउटा घरको अभ्यासलाई अर्को घरमाथि जबर्जस्ती थोपर्नु उचित होइन। तर श्रद्धाको मूल प्रश्न सबैका लागि एउटै हुन सक्छ—के हाम्रो व्यवहारमा पनि श्रद्धा देखिएको छ? हामी प्याज–लसुन छोड्छौँ, तर रिस छोड्दैनौँ। माछामासु छोड्छौँ, तर कटु वचन छोड्दैनौँ। बाहिरको खाना छोड्छौँ, तर लोभ, मोह, अहंकार र ईर्ष्या भित्र राख्छौँ। भान्सा चोखो बनाउँछौँ, तर मन अशुद्ध राख्छौँ। यस्तो अवस्थामा हामीले चोखोपनको बाहिरी खोल त समात्यौँ, तर भित्री मर्म समात्यौँ त? धर्मले भोजनलाई पनि अनुशासन सिकाउन सक्छ, तर भोजन मात्र धर्म होइन। श्राद्धले संयम सिकाउन सक्छ, तर संयम केवल खानामा होइन—बोलीमा, व्यवहारमा, विचारमा, खर्चमा, सम्बन्धमा र इच्छामा पनि चाहिन्छ। पितृको नाममा हामीले दान गर्‍यौँ, भोजन गरायौँ, तर्पण गर्‍यौँ—राम्रो कुरा हो। तर यदि त्यही दिन घरमा वृद्ध आमाबुबा एक्लै बसिरहेका छन् भने? यदि दाजुभाइबीच सम्पत्तिको झगडा छ भने? यदि बुहारीको मन रुवाइरहेका छौँ भने? यदि आफ्नै सन्तान हामीसँग डराएर कुरा गर्छ भने? यदि हामीले पितृको फोटो अगाडि हात जोड्यौँ तर जीवित आमाबुबाको मन दुखायौँ भने—हामीले वास्तवमा केको श्राद्ध गरिरहेका छौँ? यो प्रश्न कठोर छ, तर आवश्यक छ। मृतकलाई सम्मान गर्नु हाम्रो संस्कार हो; तर जीवितलाई सम्मान गर्नु हाम्रो चरित्र हो। पितृको नाममा खर्च गर्नु एउटा कर्म हो; पितृले दिएको जीवनलाई सदुपयोग गर्नु अर्को ठूलो कर्म हो। अनि अर्को संवेदनशील विषय—श्राद्धको नाममा कसैलाई डर देखाएर “यो नगरे अनिष्ट हुन्छ, यति नगरे पितृ रिसाउँछन्” भन्दै मानसिक दबाब वा आर्थिक शोषण गर्नु उचित होइन। श्रद्धालाई सम्मान गरौँ, श्रम गर्ने पुरोहित वा कर्मकाण्डका ज्ञाताको उचित पारिश्रमिक र सम्मान गरौँ, तर भयलाई व्यापार नबनाऔँ। धर्मले मानिसलाई स्वतन्त्र, विवेकी, करुणामय र जिम्मेवार बनाउनुपर्छ। विज्ञानको दृष्टिले पनि स्वच्छता, सन्तुलित भोजन, संयम, मानसिक शान्ति र सामाजिक सम्बन्ध स्वास्थ्यका महत्वपूर्ण पक्ष हुन्। त्यसैले श्राद्धको समयमा हल्का, सात्त्विक वा आफूलाई अनुकूल भोजन लिनु कसैका लागि अनुशासन र आत्मनियन्त्रणको अभ्यास हुन सक्छ; तर कुनै निश्चित भोजन खाँदैमा मात्र मानिस आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध र नखाँदैमा अशुद्ध हुन्छ भन्ने सरल निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। आहारभन्दा ठूलो कुरा आचरण हो। हामीले के खायौँभन्दा पनि हामीले के सोच्यौँ, के बोल्यौँ र के गर्‍यौँ भन्ने कुराले हाम्रो जीवनको संस्कार निर्माण गर्छ। त्यसैले सोह्र श्राद्धलाई “कति दिन बार्ने?” भन्ने प्रश्नमा मात्र सीमित नगरौँ। यसलाई “कति दिन आफूलाई हेर्ने?” भन्ने प्रश्न बनाऔँ। एक दिन भए पनि आफ्नो अहंकार हेरौँ। एक दिन भए पनि आमाबुबाको खुट्टा छोऔँ। एक दिन भए पनि पुरानो रिस छोडौँ। एक दिन भए पनि कसैको ऋण सम्झौँ। एक दिन भए पनि कसैको आँसु पुछौँ। एक दिन भए पनि आफूले गरेका गल्ती स्वीकारौँ। अनि यदि त्यो चेतना सोह्र दिनभन्दा बाहिर, वर्षभरि र जीवनभरि चल्यो भने—त्यही त श्राद्धको साँचो प्रभाव हुन सक्छ। पितृलाई सम्झने सबैभन्दा ठूलो तरिका उनीहरूको नाम जपेर मात्र होइन, उनीहरू गर्व गर्न सक्ने सन्तान बनेर पनि हो। हामीले उनीहरूबाट शरीर पायौँ, संस्कार पायौँ, भाषा पायौँ, घर पायौँ, जीवनको बाटो पायौँ। अब हाम्रो पालो हो—उहाँहरूले दिएको जीवनलाई अर्थपूर्ण बनाउने। हामीले संसार छोड्दा हाम्रो नाममा पनि कसैले श्राद्ध गर्नेछ। तर त्यसभन्दा पहिले एउटा प्रश्न गरौँ—हामी जीवित हुँदा हाम्रो कारणले कति मानिसले शान्ति पाए? कति मानिसले प्रेम पाए? कति मानिसको जीवनमा हामी कारण बन्यौँ? सायद त्यही हाम्रो वास्तविक श्राद्ध हुनेछ।

अन्तिम दुई प्रश्न
१. सोह्र श्राद्ध सकिएपछि हामीले नियम छोड्ने हो, कि सोह्र दिनमा सिकेको संयमलाई जीवनभरि लैजाने हो?
२. हाम्रा पितृले आज हामीलाई देखिरहनुभएको भए—हाम्रो श्राद्धको विधिमा खुसी हुनुहुन्थ्यो कि हाम्रो व्यवहारमा?

हजुरहरूको धारणा के छ? हजुरले आफ्नै परिवारमा के देख्नुभएको छ? के परम्परा जस्ताको तस्तै दोहोर्‍याउनु पर्याप्त छ, कि यसको मर्म पनि बुझ्नुपर्छ? लेख्नुहोला। असहमति भए पनि प्रेमपूर्वक लेख्नुहोला। किनकि हाम्रो उद्देश्य कसैको धर्म, संस्कार वा आस्थामाथि प्रहार गर्नु होइन; आफ्नै आस्थाभित्र लुकेको चेतनालाई जगाउनु हो।

यो लामो कुरा पढेर यहाँसम्म आइपुग्नुभएकोमा हृदयदेखि धन्यवाद।
हजुरहरूको समय अमूल्य छ।
हजुरहरूको विचार अझ अमूल्य छ।
सोचौँ, बुझौँ, छलफल गरौँ र आफूभित्र केही राम्रो परिवर्तन गरौँ।

सबैको जय होस्।
सबैको मंगल होस्।
सबैको कल्याण होस्।
पितृहरूको स्मृतिमा श्रद्धा रहोस्, जीवितहरूप्रति प्रेम रहोस्।
हरि ॐ। 🙏

🙏 प्रिय मित्रजनहरूमा नमस्कार।

सोह्र श्राद्धको यात्रा आज यहाँ पुग्यो।

तर एउटा प्रश्न बाँकी छ

श्राद्ध सकियो। अब के बदलियो?

यदि केवल पात्रोको एउटा अवधि सकियो भने केही बदलिएको छैन।

यदि एउटा भोज भयो भने केही बदलिएको छैन।

यदि केही दान भयो भने मात्र पनि केही बदलिएको छैन।

तर

यदि बाबुआमाप्रति हाम्रो व्यवहार बदलियो भने

श्राद्ध सफल भयो।

यदि हामी अलिकति कृतज्ञ भयौँ भने

श्राद्ध सफल भयो।

यदि आफ्नो अहंकार अलिकति घटायौँ भने

श्राद्ध सफल भयो।

यदि कसैको दुःखमा साथ दियौँ भने

श्राद्ध सफल भयो।

यदि पितृले दिएको राम्रो संस्कारलाई सन्तानमा पुर्यायौँ भने

श्राद्ध सफल भयो।

यदि मृत्यु सम्झेर जीवनलाई अर्थपूर्ण बनायौँ भने

श्राद्ध सफल भयो।

हामी परम्परा छोड्न खोज्ने होइनौँ।

हामी परम्पराको मर्म खोज्न खोज्ने मानिस हौँ।

हामी अन्धविश्वास चाहँदैनौँ।

तर श्रद्धाविहीन आधुनिकता पनि चाहँदैनौँ।

हामीलाई चाहिएको छ

विवेकसहितको श्रद्धा।
विज्ञानसँग संवाद गर्ने अध्यात्म।
देखावटीविहीन संस्कार।
र व्यवहारमा देखिने धर्म।

याद राखौँ

पितृको फोटो अगाडि दीप बाल्न सजिलो छ।
तर आफ्नै मनभित्रको अन्धकार हटाउन कठिन छ।

पितृको नाममा दान गर्न सजिलो छ।

तर लोभ त्याग्न कठिन छ।

पितृलाई शान्ति माग्न सजिलो छ।

तर अरूलाई अशान्त नबनाई बाँच्न कठिन छ।

यही कठिन बाटो रोजौँ।

त्यहीँ श्राद्धको मर्म छ।

अन्तिम दुई प्रश्न

हामीले पितृलाई सम्झेर के गर्यौँ?

र पितृले हामीलाई सम्झने गरी हामीले के गरेर जानेछौँ?

सोचौँ।

मनन गरौँ।

र अबदेखि श्राद्धलाई केवल एउटा कर्मकाण्ड होइन

जीवनलाई सुधार्ने अवसर बनाऔँ।

हजुरहरूको जीवन मंगलमय होस्।
कल्याणमय होस्।
सबैको भलो होस्।

शुभम् शुभम् शुभम्।
हरि ॐ। नारायणम्। 🙏

हरि ॐ । नारायणम् । प्रिय मित्रहरू, नमस्कार।

आजको कुरा अलि असहज हुन सक्छ।

कसैलाई मन नपर्न सक्छ।
कसैलाई मेरो विचार गलत लाग्न सक्छ।
कसैले “दशैंको मुखमा यस्तो कुरा किन?” भन्न सक्नुहुन्छ।

तर म एउटा कुरा स्पष्ट गर्न चाहन्छु

म कसैको आस्था खोस्न आएको होइन।
म केवल हामी सबैलाई आफैँभित्र हेर्न निम्तो दिइरहेको छु।

ध्यानमा बस्दा कहिलेकाहीँ यस्ता प्रश्नहरू उठ्छन्, जसबाट भाग्न सकिँदैन।

आज त्यही एउटा प्रश्न उठ्यो

हामी पूजा गरिरहेका छौँ कि आफ्नो विश्वासलाई मात्र प्रमाणित गरिरहेका छौँ?

हामी भगवान्लाई करुणामय भन्छौँ।
प्रेममय भन्छौँ।
दयामय भन्छौँ।

तर भगवान्को अगाडि उभिएर
एउटा प्राणीको जीवन समाप्त गर्दा
एकपटक आफ्नै हृदयलाई सोधौँ

मेरो पूजा अझ करुणामय हुन सक्छ कि सक्दैन?

कसैले भन्नुहोला
“यो त शास्त्रमा छ।”

हुन सक्छ, केही परम्पराहरू शास्त्रीय व्याख्या र ऐतिहासिक अभ्याससँग जोडिएका छन्।
तर शास्त्र पढ्नुको अर्थ प्रश्न गर्न छोड्नु हो र?

शास्त्रले हामीलाई बाहिरी कर्म मात्र सिकाउँछ कि
आन्तरिक रूपान्तरण पनि?

यदि बाहिर बलि चढाइरह्यौँ
तर भित्र क्रोध, लोभ, अहंकार, ईर्ष्या र हिंसा पालिरह्यौँ भने

के साँच्चै बलि पूरा भयो?

सायद हामीले बलिको अर्थ नै उल्टो बुझ्यौँ।

बलि दिनुपर्ने पशु बाहिर होइन,
भित्रको पशुता पो हो कि?

क्रोधको बलि।
अहंकारको बलि।
लोभको बलि।
प्रतिशोधको बलि।
अरूलाई दुःख दिएर आफू खुसी हुने प्रवृत्तिको बलि।

त्यो बलि चढेको दिन
मानिसभित्रको देवत्व जाग्न थाल्छ।

र एउटा अर्को कुरा

मासु खाने मानिस खराब हो भनेर म भन्दिनँ।

कसैको भोजन, संस्कृति र व्यक्तिगत निर्णयलाई गाली गर्नु मेरो उद्देश्य होइन।

मेरो प्रश्न केवल यति हो

के हामीले हिंसा कम गर्ने सम्भावनाबारे कहिल्यै इमानदारीपूर्वक सोचेका छौँ?

यदि सकिन्छ भने कम हिंसा गरौँ।
यदि विकल्प छ भने करुणाको विकल्प रोजौँ।
यदि परिवर्तन सम्भव छ भने बिस्तारै परिवर्तन गरौँ।

किनकि चेतना भनेको एकै दिनमा सबै बदल्नु होइन।
चेतना भनेको

आजभन्दा भोलि अलि बढी सजग हुनु हो।

विज्ञानले पनि पशुपक्षीमा पीडा, डर र तनावजस्ता अनुभवसम्बन्धी प्रमाणहरूलाई गम्भीर रूपमा स्वीकार गर्दै आएको छ।

त्यसैले प्रश्न केवल “बलि दिने कि नदिने?” मा सीमित नगरौँ।

प्रश्न अझ ठूलो बनाऔँ

हाम्रो सभ्यता कतातिर जाँदैछ?

हामी शक्तिशाली भएर कमजोरमाथि अधिकार जमाउने सभ्यता बन्ने कि
शक्तिशाली भएर कमजोरप्रति करुणा देखाउने सभ्यता बन्ने?

सायद मानवताको उचाइ
हामीले आफूभन्दा कमजोर प्राणीमाथि कति अधिकार जमाउन सक्छौँ भन्ने कुरामा होइन—

हामीसँग शक्ति हुँदाहुँदै पनि कति करुणामय हुन सक्छौँ भन्ने कुरामा छ।

त्यसैले यो दशैंमा कसैले बलि दिनुभयो भने पनि
उहाँलाई गाली नगरौँ।

कसैले नदिनुभयो भने
उहाँलाई पनि ठूलो–सानो नबनाऔँ।

बरु सबैले एउटै प्रश्न आफैँलाई सोधौँ

“मेरो पूजा, मेरो भोजन र मेरो जीवन—अझ करुणामय कसरी बन्न सक्छ?”

सायद त्यही प्रश्नबाट एउटा नयाँ संस्कृतिको जन्म हुन्छ।

र अन्तिममा दुई प्रश्न

हामीले भगवान्लाई प्रसन्न पार्न खोजिरहेका छौँ, कि भगवान्ले हामीभित्र जगाउन खोजेको करुणालाई प्रसन्न पार्न बिर्सिरहेका छौँ?

यदि आजदेखि हाम्रो जीवनमा एउटा मात्र हिंसा कम गर्न सकिन्छ भने—हामी त्यो एउटा हिंसा कम गर्न तयार छौँ?

उत्तर मलाई होइन।
आफ्नै अन्तरात्मालाई दिनुहोस्।

हरि ॐ।
नारायणम्।
सबै जीवको जय होस्।
सबै प्राणीको कल्याण होस्।
शुभम् शुभम् शुभम्।

आजको युगमा दुई अतिवाद देखिन्छ।

एक पक्ष भन्छ

“विज्ञानले प्रमाणित गरेको छैन, त्यसैले सबै झूट।”

अर्को पक्ष भन्छ

“शास्त्रमा छ, त्यसैले प्रश्न गर्नै पाइँदैन।”

दुवै दृष्टिकोण अपूर्ण छन्।

विज्ञानले प्रमाण खोज्छ।
आध्यात्मिकता अर्थ खोज्छ।

पितृलोकको धार्मिक अवधारणालाई विज्ञानले प्रमाणित गरेको छैन भन्न सकिन्छ।

तर मानिसको स्मृति, शोक, कृतज्ञता र पारिवारिक संस्कारको प्रभावलाई अस्वीकार गर्न सकिँदैन।

त्यसैले श्राद्धलाई आधुनिक मानिसले पनि बुझ्न सक्छ

मृत्युको स्मरण।

पूर्वजप्रति कृतज्ञता।

परिवारको इतिहास।

दान।

सेवा।

आत्मचिन्तन।

र जीवन सुधार्ने संकल्प।

यति गहिरो अर्थ भएको संस्कारलाई केवल “अन्धविश्वास” भनेर खारेज गर्नु पनि हतार हो।

र सबै कर्मकाण्डलाई वैज्ञानिक प्रमाणित भएको दाबी गर्नु पनि गलत हो।

हामीलाई चाहिएको सत्य हो, अतिशयोक्ति होइन।

अब अर्को भागमा

देखावटी श्राद्ध कि साँचो श्रद्धा?

त्यहीँ हाम्रो आफ्नै जीवनको ऐना राख्नेछौँ।

दुई प्रश्न

हामी परम्परालाई बुझेर मानिरहेका छौँ कि डरले?

र आधुनिकतालाई पनि बुझेर स्वीकारिरहेका छौँ कि अरूले भनेको सुनेर?

सोचौँ।

हरि ॐ। 🙏

“पिण्ड खाएर मृतक फर्किन्छ र?”

यो प्रश्न सुन्न पाइन्छ।

तर हामी पनि सोधौँ

श्राद्धको उद्देश्य मृतकलाई हाम्रो भान्सामा फर्काउनु मात्र हो र?

कर्मकाण्डलाई यति साँघुरो बनाएपछि कुनै पनि संस्कारको अर्थ हराउँछ।

तर्पण—स्मरण र अर्पणको भाव।

पिण्ड—अन्न र जीवनप्रतिको कृतज्ञताको प्रतीक।

दान—आफूसँग भएको कुरा बाँड्ने संस्कार।

ब्राह्मण सत्कार—परम्परागत ज्ञान र कर्मकाण्डसँग जोडिएको व्यक्तिको सम्मान।

तर यी सबैभन्दा माथि

श्रद्धा।

त्यसैले विधिलाई बुझौँ।

विधिमा विकृति छ भने सुधारौँ।

अनावश्यक खर्च छ भने घटाऔँ।

तर परम्पराको मर्मलाई गाली गरेर फाल्नु बुद्धिमानी होइन।

अर्कोतर्फ कर्मकाण्डको नाममा मानिसलाई डर देखाएर व्यापार गर्नु पनि धर्म होइन।

श्रद्धा डर होइन।
धर्म व्यापार होइन।
संस्कार देखावटी होइन।

यही कुरा हामीले बुझ्नुपर्छ।

अब प्रश्न

हामी श्राद्धको विधि बचाइरहेका छौँ कि त्यसको आत्मा?

हाम्रो कर्मकाण्डले हाम्रो चरित्रमा परिवर्तन ल्याएको छ?

सोचौँ।

हरि ॐ। 🙏

हामीसँग अरू सबैका लागि समय छ, आफ्नै लागि छैन?

प्रिय मित्रहरू,
हरि ॐ 🙏 नमस्कार।

सबैजना सन्चै हुनुहुन्छ?
हजुरको जीवन कस्तो चलिरहेको छ?

एकछिन रोकिएर आफैँलाई सोधौँ त

हामी साँच्चिकै सन्चै छौँ कि केवल सन्चै छु भनिरहेका छौँ?

बाहिरबाट शरीर हिँडिरहेको छ, काम भइरहेको छ, परिवार चलिरहेको छ, पैसा कमाइरहेका छौँ, सामाजिक सञ्जाल चलाइरहेका छौँ… तर भित्र मन शान्त छ त?

हाम्रो जीवनमा सुख धेरै छ कि चिन्ता धेरै?
शान्ति धेरै छ कि तनाव धेरै?
मुस्कान धेरै छ कि मनभित्र लुकेका आँसु धेरै?

आज संसारमा योग, ध्यान र अध्यात्म सिकाउने धेरै संस्था छन्। तीमध्ये जीवन विज्ञान पनि एउटा यस्तो अभियान हो, जसले योग, प्राणायाम, ध्यान, अध्यात्म, स्वास्थ्य र व्यवहार परिवर्तनलाई जीवनसँग जोडेर अभ्यास गराउँदै आएको छ।

जीवन विज्ञानले अहिले पुराना ध्यान विधिहरूलाई पुनरावलोकन गर्दै आरोग्य जीवन र ऊर्जा जागरणका लागि सात दिनका सात फरक ध्यानविधि अभ्यासमा ल्याएको छ।

यी सात विधिहरू हुन्

१. कर्मयोग — जीवन अमृत ध्यानविधि
२. तन्त्रयोग — संजीवनी ध्यानविधि
३. हठयोग — दीर्घ जीवन ध्यानविधि
४. भक्तियोग — जीवन आरोग्य ध्यानविधि
५. ज्ञानयोग — नवजीवन ध्यानविधि
६. ध्यानयोग — जीवन जागृति ध्यानविधि
७. सांख्ययोग — गौरीशंकर ध्यानविधि

यी केवल सुन्ने कुरा होइनन्।
यी प्रयोग गर्ने कुरा हुन्।

ध्यानको वास्तविकता अरूले सुनाएको कथाबाट होइन,
आफूले बसेर, आफूले अभ्यास गरेर, आफूले अनुभूति गरेर थाहा हुन्छ।

हामी आफ्नो मोबाइल चार्ज गर्न समय निकाल्छौँ।
गाडीमा पेट्रोल हाल्न समय निकाल्छौँ।
घर सफा गर्न समय निकाल्छौँ।
अरूका लागि समय निकाल्छौँ।

तर प्रश्न छ

आफ्नो शरीर, आफ्नो मन र आफ्नो चेतनालाई ऊर्जा दिन हामीसँग समय किन हुँदैन?

बिहानको केवल डेढ घण्टा—५ बजेदेखि ६:३० बजेसम्म।

कतिपय ठाउँमा प्रत्यक्ष र विश्वभरबाट सहभागी हुन सकिने गरी अनलाइन माध्यमबाट पनि साधना भइरहेको छ।
सबैभन्दा सुन्दर कुरा—यो साधना निःशुल्क रूपमा उपलब्ध छ।

सायद हाम्रो जीवन बदल्न ठूलो कुरा चाहिँदैन।

कहिलेकाहीँ जीवन बदल्ने सुरुवात यति सानो हुन्छ

बिहान अलार्म बज्दा फेरि नसुत्ने निर्णय।

आफ्नो लागि डेढ घण्टा छुट्याउने निर्णय।

एकपटक आफूभित्र फर्केर हेर्ने निर्णय।

गुरुदेवहरूको सानिध्यमा बसेर, प्रशिक्षकहरूसँग अभ्यास गरेर, आफूले अनुभव गर्ने अवसर लिनुहोस्।

कसैलाई विश्वास गर्न बाध्य हुनु पर्दैन।
पहिले प्रयोग गर्नुहोस्।
अनुभव गर्नुहोस्।
आफ्नो जीवनमा परिवर्तन आउँछ कि आउँदैन, आफैँ हेर्नुहोस्।

प्रिय मित्रहरू,

हामीसँग जीवनभर अरूलाई खुसी पार्ने दौड चलिरह्यो।
अब केही समय आफूलाई भेट्न पनि त छुट्याऔँ।

सायद हामीले खोजिरहेको शान्ति बाहिर कतै छैन।
सायद हामीले खोजिरहेको आनन्द पनि कुनै वस्तुमा छैन।

सायद हामीले खोजेको जीवन हामीभित्रै छ
तर हामी आफैँभित्र फर्केर हेर्न भ्याएका छैनौँ।

त्यसैले आउनुहोस्।
बिहानको त्यो डेढ घण्टा आफ्नै नाममा राखौँ।

शरीरका लागि योग,
श्वासका लागि प्राणायाम,
मनका लागि ध्यान,
र जीवनका लागि सजगता।

हामीमध्ये कसैको एउटा बिहान पनि जीवनको नयाँ सुरुवात बन्न सक्छ।

आउनुहोस्, आफूलाई समय दिऔँ।
आफूलाई बुझौँ।
आफूलाई बदलौँ।
र आफू बदलिएपछि हाम्रो परिवार, समाज र संसार पनि बदलिन सक्छ।

हरि ॐ। 🙏
सबैको जीवनमा आरोग्य, शान्ति, आनन्द र मंगल होस्।
शुभम् शुभम् शुभम्।
https://www.facebook.com/share/1GfHfqqta6/
https://jeevanvigyan.org/

https://youtube.com/?si=SgM4TwMLwFgwD8EP