Farah Khan

سرائیکستان دی تاریخ قبل از اسلام

قبل از اسلام، سرائیکستان یعنی موجودہ جنوبی پنجاب، خاص طور تے ملتان، ڈیرہ غازی خان، بہاولپور، لیہ، مظفرگڑھ، تے راجن پور دے علاقے اک وڈی تہذیبی ورثے والے ہُسن۔ ایہ علاقہ قدیم زمانے وچ ’’سوویرا‘‘، ’’مولتان‘‘، یا ’’ملتانہ‘‘ دے ناں نال مشہور ہُئا۔

1. ہڑپہ تے موہنجو داڑو دی تہذیب: سرائیکستان سندھ تے پنجاب دی سرحد تے وسدا رہیا اے، جتھے ہڑپہ تہذیب دا اثر ملدا اے۔ ایہ تہذیب تقریباً 2500 ق م توں وی پرانی اے۔ لوک زراعت، مٹی دے برتن، دھات تے تجارت نال وابستہ ہُسن۔

2. آریائی دور: 1500 ق م دے قریب آریا قبیلے ایہناں علاقیاں وچ وارد ہُئے۔ اوہناں نے ویدی تہذیب دی بنیاد رکھی تے سانبھڑ، بھاگ، تے دراوڑ ثقافت نال میل جول کیتا۔

3. ملتان دی اہمیت: ملتان قدیم زمانے وچ سورج دی پوجا دا مرکز ہُئا۔ یونانی مورخ ہیروڈوٹس تے بعد وچ مقدونیہ دا سکندر وی ملتان دے مندر دا ذکر کردا اے، جتھے سورج دی پوجا کیتی ویندی ہُئی۔ ایہ مندر ’’سورج مندِر‘‘ ناں نال مشہور ہُئا۔

4. ہخامنشی تے سکندر اعظم: ایہ علاقہ کئی ودھیک سلطنتاں، جیویں کہ ہخامنشی سلطنت (ایران والی) دے زیر اثر رہیا۔ بعد وچ 326 ق م وچ سکندر اعظم نے ایہ علاقہ فتح کیتا۔ ملتان دے قلعے وچ اوہ بہرام خان ساوند دےہتھو زہریلا تیر لگن دی وجہ توں زخمی تھی گیا آ جس توں سکندر اعظم کوں موت تھی گئی.

5. موریہ تے بدھ مت: سکندر دے بعد موریہ سلطنت آئی، جتھے اشوکا راجا نے بدھ مت دا پرچار کیتا۔ سرائیکستان وچ بدھ مت دے کئی اسٹوپا تے مٹھ ہُسن، جیہڑے اج وی آثار قدیمہ وچ لبھن۔

6. کُشن سلطنت تے گندھارا: کُشن راجاں دے دور وچ ایہ علاقہ گندھارا تہذیب نال جُڑیا، جتھوں بدھ مت دی مصوری تے مجسمہ سازی دا وڈا ارتقا ہویا۔

نتیجہ: اسلام توں پہلے سرائیکستان اک وڈا مذہبی، تہذیبی تے تجارتی مرکز ہُئا، جتھوں ہندو مت، بدھ مت، زراعتی تہذیب تے ملتان دے سورج مندر وانگر عقیدہ پرستی وی عام ہُئی۔