Dr Priya

ඔයත් chocolate lover කෙනෙක්ද?

හවසට තේ එකක් බොන ගමන් හරි, පොඩි බඩගින්නක් ආවම හරි අපි හැමෝම ආසයිනේ කඩෙන් ගෙනාපු රසම රස 'චොකලට්' කෑල්ලක් කන්න. හැබැයි ඔයා කවදාහරි හිතලා තියෙනවද, අපි මේ ආසාවෙන් කන දේ ඇත්තටම නියම චොකලට් ද, නැත්නම් නිකන්ම නිකන් 'චොකෝ' (Choco) කියන නමින් විකුණන වෙනත් කෑමක්ද කියලා? 🍫" (කෑමට පෙර ලේබල් කියවන එකේ වටිනාකම ගැන දැනගන්න මේ ලිපිය අනිවාර්යයෙන්ම කියවන්න!)

විශේෂයෙන්ම පුංචි දරුවෝ ඉන්න ගෙදරක නම් කෑම මේසේ උඩ හරි ෆ්‍රිජ් එකේ හරි කොහොමත් චොකලට් එකක් තියෙනවාමයි. ළමයෙක් ඇඬුවත් අපි ඉක්මනින්ම අතට දෙන්නේ ඒ වගේ පැණිරස කෑමක්නේ. හැබැයි ඔයා කවදාහරි සුපර් මාර්කට් එකෙන් මේවා ගනිද්දී ඒකේ පිටිපස්සේ තියෙන ලේබල් එක කියවලා බලලා තියෙනවද?

ලංකාවේ කඩවල් වල තියෙන ගොඩක් නිෂ්පාදන වල ගහලා තියෙන්නේ 'Chocolate' කියලා නෙවෙයි, 'Choco', 'Choc' එහෙමත් නැත්නම් 'Chocolate Flavoured' (චොකලට් රසැති) කියලයි. "අනේ අකුරු කීපයකනේ වෙනස තියෙන්නේ ඩොක්ටර්" කියලා ඔයාට හිතෙන්න පුළුවන්. අද අපි මේ අකුරු කිහිපයේ වෙනස අස්සේ හැංගිලා තියෙන, අපේ ඇඟට ලොකු බලපෑමක් කරන්න පුළුවන් විද්‍යාත්මක රහස සරලවම තේරුම් ගමු.

🧪 මොකක්ද මේ මායාව?

නියම චොකලට් (Real Chocolate) එකක් හැදෙන්න ඕනේ කොකෝවා ඇට වලින් ගන්න 'කොකෝවා බටර්' (Cocoa Butter) සහ කොකෝවා කුඩු වලින්. මේ කොකෝවා බටර් අපේ ඇඟේ උෂ්ණත්වයට ලස්සනට දියවෙලා යන, මාරම ගුණදායක ස්වභාවික මේදයක්. හැබැයි කොකෝවා බටර් කියන්නේ ලෝකේ තියෙන සෑහෙන මිල අධික අමුද්‍රව්‍යයක්.

ඉතින් ගොඩක් කම්පැනි වලින් කරන්නේ මොකක්ද? එයාලා අර ගුණදායක කොකෝවා බටර් සම්පූර්ණයෙන්ම අයින් කරලා, ඒ වෙනුවට ලාභදායී එළවළු තෙල්, පාම් තෙල් (Hydrogenated Vegetable Fats) සහ සීනි කන්දරාවක් එකතු කරනවා. අන්න ඒ වගේ කෘතිම තෙල් වලින් හදපු කෑමක් නීතියෙන් 'චොකලට්' කියලා විකුණන්න බැහැ. ඒ නිසයි එයාලා ඒකට "Compound Chocolate" හෝ "Choco" කියලා නම දාලා ලස්සනට ඔතලා දෙන්නේ.

මේක ගෙදරදීම අඳුරගන්න පොඩි රහසක් මම කියන්නද?

නියම චොකලට් කෑල්ලක් කටේ දැම්ම ගමන් ඒක කිසිම ආයාසයක් නැතුව කෙළ එක්ක ලස්සනට දියවෙලා යනවා. හැබැයි අර 'Choco' කෑල්ලක් කෑවම ඒක කටේ උඩු තල්ලේ ඉටි බැඳෙනවා වගේ ඇලෙනවා ඔයාට දැනිලා තියෙනවද? අන්න ඒ ඇලෙන්නේ අර කෘතිමව දාපු තෙල් සහ මාගරින්!

🚨 ඇඟ ඇතුළේදී මේවයින් මොකද වෙන්නේ?

මේ ඉටි වගේ ඇලෙන "චොකෝ" (Choco) කෑමක් ඇඟට ගියාම අපේ සෛල වලට මේ වගේ බලපෑම් ඇති කරන්න හැකියාවක් තියෙනවා:

✅ලේ නහර වලට යන 'ට්‍රාන්ස් ෆැට්' (Trans Fats): මේවා හදන්න ගන්න 'Hydrogenated oils' (හයිඩ්‍රජනීකෘත තෙල්) කියන්නේ අපේ ඇඟට දිරවගන්න අමාරු මේදයක්. මේක හරියට ලේ නහර අස්සට දැම්ම ඝන තෙල් ගුලියක් වගේ. මේවා රුධිරයට එකතු වුණාම අපේ ලේ නහර වල ඇතුළත සියුම් බිත්තියට (Endothelium) හානි කරලා, ප්‍රදාහයක් (Inflammation) ඇති කරන්න යම් හැකියාවක් තියෙනවා. ඒ හරහා නරක කොලෙස්ටරෝල් (LDL) තැන්පත් වෙලා, අනාගතයේදී හෘදයාබාධ වැනි තත්ත්වයන්ට යම් අවදානමක් ඇති කරන්න මේවාට පුළුවන්.

✅ඉන්සියුලින් ප්‍රතිරෝදය (Insulin Resistance): මේවයේ තියෙන අතිවිශාල සීනි ප්‍රමාණය එකපාරටම ලේ වලට උරාගන්නා නිසා, අපේ අග්න්‍යාශයට (Pancreas) එකපාරටම ලොකු ඉන්සියුලින් තොගයක් නිපදවන්න වෙනවා. කාලයක් තිස්සේ මේ දේම වෙද්දී සෛල වල තියෙන ඉන්සියුලින් ප්‍රතිග්‍රාහක (Insulin Receptors) මේකට දක්වන ප්‍රතිචාරය අඩුවෙලා යනවා. තරබාරුකමට සහ රුධිරයේ සීනි මට්ටම වැඩි වෙන්න මේක යම්තාක් දුරට බලපාන්න පුළුවන්.

✅ඩොපමයින් උගුල : මේ වගේ අධික සීනි සහ කෘතිම තෙල් තියෙන කෑමක් කෑවම අපේ මොළයෙන් 'ඩොපමින්' (Dopamine) කියන සතුට ගෙනෙන රසායනිකය අසාමාන්‍ය ලෙස මුදාහරිනවා. මේකෙන් අපේ මොළයේ ත්‍යාග පද්ධතිය (Reward system) තාවකාලිකව උත්තේජනය වෙනවා. දරුවන් නිතරම මේවා ඉල්ලලා අඬන්නේ, සහ කෑවට පස්සේ අසාමාන්‍ය ලෙස දඟ කරන්නේ අන්න ඒ නිසයි.

🍫 එතකොට නියම චොකලට් (Real Chocolate) කන එක නරකද?

කොහොමත්ම නැහැ! නියම චොකලට්, විශේෂයෙන්ම 'ඩාර්ක් චොකලට්' (Dark Chocolate - 70% කට වඩා කොකෝවා අඩංගු) කියන්නේ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව ඔප්පු කරපු ඉතාම ගුණදායක ආහාරයක්.

🍫නියම කොකෝවා වල 'ෆ්ලේවෙනොයිඩ්ස්' (Flavonoids) සහ 'තියෝබ්‍රෝමින්' (Theobromine) කියන ප්‍රබල ප්‍රතිඔක්සිකාරක තියෙනවා. මේවායින් අපේ රුධිර නාල වල 'නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ්' (Nitric Oxide) නිපදවීම උත්තේජනය කරලා, ලේ නහර පුළුල් කරනවා . ඒකෙන් රුධිර පීඩනය පාලනය වෙන්නත්, හදවත නිරෝගී වෙන්නත් ලොකු උදව්වක් ලැබෙනවා. ඒ වගේම මේවායින් අපේ මොළයේ සෙරොටොනින් (Serotonin) වැනි හෝමෝන නිපදවීම වැඩි කරලා හිතට සැබෑ සැහැල්ලුවක් ගෙනල්ලා දෙනවා.

🩺 ඔයාගේ පවුල මේ වෙස්වළාගත් කෑම වලින් බේරගන්නේ කොහොමද?

🔺'Choco' වලට නොරැවටී ලේබල් එක කියවන්න: අද ඉඳන් කඩෙන් මොනවා ගත්තත් අමුද්‍රව්‍ය ලැයිස්තුව බලන්න. ඒකේ 'Vegetable Fat' (එළවළු තෙල් / පාම් තෙල්) කියලා තියෙනවා නම්, ඒක නියම චොකලට් නෙවෙයි කියලා තේරුම් ගන්න. අමුද්‍රව්‍ය වල 'Cocoa Mass' හෝ 'Cocoa Butter' කියලා තියෙනවා නම් විතරක් ගන්න.

🔺ඩාර්ක් චොකලට් වලට මාරු වෙන්න: මුලින් ටිකක් තිත්ත රස වුණත්, 70% හෝ 85% Dark Chocolate කෑල්ලක් දවසකට කන එක ඇඟට ගොඩක් ගුණයි. පුංචි කාලේ ඉඳන්ම දරුවන්ට ඒ සැබෑ රසය හුරු කරන්න, එතකොට එයාලා කෘතිම පැණිරස වලට යන එක ඉබේම අඩු වෙනවා.

සීමාව දැනගන්න: මොන තරම් ගුණ වුණත්, ඩාර්ක් චොකලට් වුණත් කන්න ඕනේ දවසකට පුංචිම පුංචි කැබලි 1ක් හෝ 2ක් විතරයි. ඕනෑම දෙයක් ඕනවට වඩා හොඳ නැහැනේ.

පැණිරසට සහ ලස්සන දවටනයට රැවටිලා අපි අපේම සෞඛ්‍යයට හානි කරගන්න එක නවත්වන්න, අපේ දරුවන්ගේ අනාගත සෞඛ්‍යය වෙනුවෙන් මේ වැදගත් තොරතුරු අනිවාර්යයෙන්ම හැමෝටම බලන්න Share කරන්න, ඔයාගේ ආදරණීයයන්ව Tag කරන්න! 🌸

පරිස්සමෙන් ඉන්න! ❤️

#දැනුවත්වෙමු

'Choco' කනවද
'Chocolate' කනවද🤔
වෙනස දන්නවද 😌

වාහනේ ඩෑෂ්බෝඩ් එක උඩ අව්වට වේළි වේළි තියෙන ප්ලාස්ටික් වතුර බෝතලෙන්, හවසට මහන්සි වෙලා යන ගමන් වතුර උගුරක් බොන පුරුද්දක් ඔයාටත් තියෙනවද? 💧
(එකම ප්ලාස්ටික් බෝතලේ හෝද හෝද මාස ගණන් පාවිච්චි කරන අය මේක අනිවාර්යයෙන්ම කියවන්න!)

කඩෙන් ගන්න වතුර බෝතලේ වතුර ටික බීලා ඉවර වුණාම, ගොඩක් දෙනෙක් කරන්නේ ඒ බෝතලේ විසි කරන්නේ නැතුව ආයෙමත් වතුර පුරවලා පාවිච්චි කරන එකයි. සමහර අය ඔෆිස් එකේ මේසෙ උඩ මාස ගණන් එකම බෝතලේ තියාගෙන ඉන්නවා. තවත් සමහරු වාහනේ ඇතුළේ අව්වට වේළෙන්න අතහැරලා දානවා.

"අනේ මේක ප්ලාස්ටික්නේ, හෝදලා ගත්තම මුකුත් වෙන්නේ නෑ" කියලා ඔයා හිතුවට, ඒ වතුරත් එක්ක ඔයාගේ ඇඟට යන්නේ කොහොම ලෙඩ ගොඩක්ද කියලා අද අපි හරියටම විද්‍යාත්මකව තේරුම් ගමු.

🧪 මේක ඔයා හිතන තරම් "හයිය" බෝතලයක් නෙවෙයි!

ඔයා කඩෙන් ගන්න සාමාන්‍ය වතුර බෝතලයේ යට බලන්න, ඒකේ ත්‍රිකෝණයක් ඇතුළේ 'අංක 1' (PET / PETE - Polyethylene Terephthalate) කියලා ගහලා ඇති. මේ ප්ලාස්ටික් ජාතිය වෛද්‍ය සහ තාක්ෂණික ප්‍රමිතීන්ට අනුව හදලා තියෙන්නේ "එක පාරක් පමණක්" (Single-use) පාවිච්චි කරලා විසි කරන්නයි!

🚨 රස්නයට දියවෙන 'පරණ තීන්ත බිත්තිය'

හරියටම හිතන්නකෝ මේ වතුර බෝතලේ ඇතුළත පැත්ත "පරණ වුණු තීන්ත ගාපු බිත්තියක්" වගේ කියලා. මේ බෝතලේ වාහනේ ඇතුළේ තියෙද්දී අව්ව (UV කිරණ) සහ රස්නය වැදුණම, එහෙමත් නැත්නම් ඔයා සබන් දාලා අතුල්ලලා හෝදද්දී, අර බිත්තියේ තීන්ත ගැලවෙනවා වගේ ප්ලාස්ටික් එකේ ඇතුළත බිත්තිය පුපුරන්න ගන්නවා.

අන්න එතකොට ඇහැට නොපෙනෙන කුඩා ප්ලාස්ටික් කෑලි (Microplastics සහ Nanoplastics) වතුර එකට කඩාගෙන වැටෙනවා. ඒ විතරක් නෙවෙයි, මේ ප්ලාස්ටික් එක හදන්න පාවිච්චි කරන 'ඇන්ටිමනි' (Antimony) කියන බැර ලෝහය (Heavy metal) අර රස්නයත් එක්ක කෙලින්ම වතුරට කාන්දු වෙන්න පටන් ගන්නවා. ඔයා බොන්නේ අන්න ඒ විෂ වතුර එකයි!

🦠 සෛල ඇතුළේදී මොකද වෙන්නේ?

මේ විදිහට ඇඟට යන රසායනික ද්‍රව්‍ය සහ මයික්‍රොප්ලාස්ටික් නිසා අපේ සෞඛ්‍යයට මේ වගේ දරුණු බලපෑම් ඇති කරන්න හැකියාවක් තියෙනවා:

අක්මාව සහ වකුගඩු වලට වන බලපෑම: අර වතුරට කාන්දු වුණු 'ඇන්ටිමනි' (Antimony) කියන බැර ලෝහය අපේ ඇඟට විසයි. කාලයක් තිස්සේ මේවා ඇඟට එකතු වෙද්දී, අපේ රුධිරය පිරිසිදු කරන ප්‍රධාන ෆිල්ටර් දෙක වෙන අක්මාවට සහ වකුගඩු වල සෛල වලට දැඩි බලපෑමක් (Oxidative stress) ඇතිවෙලා ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය දුර්වල වෙන්න යම් අවදානමක් තියෙනවා.

හෝමෝන අවුල් වීම (EDCs): මේ මයික්‍රොප්ලාස්ටික් හරහා ඇඟට යන රසායනික ද්‍රව්‍ය අපේ හෝමෝන පද්ධතියට රිංගලා ඊස්ට්‍රජන් වගේ හෝමෝන වල හැඩය අරගෙන බොරු සිග්නල් දෙනවා. මේ නිසා කාන්තාවන්ගේ ආර්තව චක්‍රය අවුල් වෙන්නත්, දරුඵල ප්‍රමාද වීමටත් මේවා යම්තාක් දුරට බලපාන්න පුළුවන් කියලා විද්‍යාඥයින් සැක කරනවා.

බැක්ටීරියා ජනපද (Biofilms): එකම බෝතලේ දවස් ගණන් පාවිච්චි කරද්දී, අර ප්ලාස්ටික් එකේ ඇතුළේ හැදෙන නොපෙනෙන සීරීම් අස්සේ බැක්ටීරියා එකතු වෙලා ජනපද (Biofilms) හදාගන්නවා. මේවා කොච්චර හේදුවත් යන්නේ නැහැ. නිතර නිතර බඩේ අමාරු, පාචනය වගේ තත්ත්වයන් එන්න මේක ප්‍රධාන හේතුවක් වෙන්න පුළුවන්.

🩺 මේ නිහඬ මාරයාගෙන් බේරෙන්නේ කොහොමද?

අංක 1 ප්ලාස්ටික් නැවත පාවිච්චි කරන්න එපා: වතුර බෝතල්, පැණි බීම බෝතල් වගේ අංක 1 ගහලා තියෙන දේවල් වතුර බීපු ගමන් පොඩිකරලා ප්‍රතිචක්‍රීකරණයට (Recycle) දාන්න. කීයටවත් නැවත පාවිච්චි කරන්න එපා.

වාහනේ ඇතුළේ වතුර බෝතල් තියන්න එපා: දවල් කාලයේදී වාහනයක් ඇතුළේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 60-70 දක්වා යන්න පුළුවන්. මේ රස්නයට ප්ලාස්ටික් එකේ තියෙන විෂ උපරිමයෙන් වතුරට දියවෙනවා.

හොඳම විකල්පය: ඔයාට දිගටම වතුර අරන් යන්න ඕනේ නම්, වීදුරු (Glass) බෝතලයක් හෝ Food-grade මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless Steel) බෝතලයක් පාවිච්චි කරන්න. ප්ලාස්ටික් වලට වඩා ඒවා මිලෙන් ටිකක් වැඩි වුණත්, ඒකෙන් බේරගන්නේ ඔයාගේ ජීවිතේ!

බොන වතුර උගුරෙන් වස කන එක නවත්වන්න, අපේ දරුවන්ගේ අනාගතය බේරගන්න මේ වැදගත් තොරතුරු අනිවාර්යයෙන්ම හැමෝටම බලන්න Share කරන්න, ඔයාගේ ආදරණීයයන්ව Tag කරන්න! 🌸

පරිස්සමෙන් ඉන්න! ❤️
#දැනුවත්වෙමු

පෑන් එකේ හීරෙන කළු පාට කෑලි එක්ක, ඔයා දවසගානේ කන්නේ පිළිකාකාරක ද? 🍳
(ගෙදර තියෙන Non-stick පෑන් එකේ සීරීම් තියෙනවා නම් මේක අනිවාර්යයෙන්ම කියවන්න!)

​උදේට කඩිමුඩියේ බිත්තරයක් බැදගන්න, එහෙමත් නැත්නම් තෙල් අඩුවෙන් මාළු කෑල්ලක් බැදගන්න අපි හැමෝම වගේ පාවිච්චි කරන්නේ Non-stick (නොඇලෙන) පෑන් එකක්නේ. මේක පාවිච්චි කරන්න පාවිච්චි කරන්න, අර කළු පාට ආලේපනය හීරිලා ගැලවෙන්න ගන්නවා.

​"අනේ ඕක පොඩි හීරීමක්නේ, කෑම වලට ගෑවුණාට මුකුත් වෙන එකක් නෑ '' කියලා ඔයා හිතුවට, ඒ සීරීම් අස්සෙන් ඔයාගේ කෑම එකට එකතු වෙන්නේ මුළු ජීවිත කාලෙටම ඇඟේ සෛල වලින් අයින් කරන්න බැරි මාරාන්තික විෂක් කියලා ඔයා දන්නවද?

​🍳 සාමාන්‍ය ආලේපනයක් නෙවෙයි, මේක කෘතිම රසායනිකයක්!

​මේ පෑන් වල කෑම ඇලෙන්නේ නැති වෙන්න ගාලා තියෙන කළු පාට තට්ටුවට කියන්නේ ටෙෆ්ලෝන් (Polytetrafluoroethylene - PTFE) කියලයි. මේක හදන්න PFAS (Per- and Polyfluoroalkyl Substances) කියන කෘතිම රසායනික කාණ්ඩය පාවිච්චි කරනවා.

​හැබැයි අපි යකඩ හැඳි දාලා කලවම් කරද්දී, මේ ආලේපනය ඉරිලා, හිල් වෙලා යනවා. අන්න එතකොට පෑන් එක රත් වෙද්දී අර PFAS රසායනික ද්‍රව්‍ය කෙලින්ම ඔයාගේ කෑම එකට කාන්දු වෙන්න පටන් ගන්නවා.

​🚨 ඇඟට යන "සදාකාලික රසායනික" (Forever Chemicals)

​වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී මේ PFAS වලට කියන තවත් නමක් තමයි 'Forever Chemicals' (සදාකාලික රසායනික) කියන එක. ඇයි දන්නවද? මේවා හැදිලා තියෙන්නේ කාබන් සහ ෆ්ලෝරීන් (Carbon-Fluorine) බන්ධන වලින්. කාබනික රසායන විද්‍යාවේ තියෙන කඩන්නම අමාරු, ශක්තිමත්ම බන්ධනය තමයි මේක!

​මේ කාබන් සහ ෆ්ලෝරීන් බැඳීම හරියට "කවදාවත් ලෙහන්න බැරි යකඩ ගැටයක්" වගේ. අපේ ඇඟේ තියෙන ෆිල්ටර් එක වෙන අක්මාවටවත්, බැක්ටීරියා වලටවත් මේ යකඩ ගැටේ ලෙහන්න තියා හිතන්නවත් බැහැ. ඒ නිසා මේවා ඇඟට ගියාට පස්සේ රුධිරයේ තියෙන ප්‍රෝටීන (Serum Albumin) එක්ක තදින් බැඳිලා, දිරවන්නෙත් නැතුව, මුත්‍රා හරහා පිටවෙන්නෙත් නැතුව අවුරුදු ගණනාවක් අපේ අවයව වල එකතු වෙලා තැන්පත් වෙනවා!

​🦠 සෛල ඇතුළේදී මේවායින් මොකද වෙන්නේ?

​මේ විදිහට අවුරුදු ගණනාවක් එකතු වෙන රසායනික ද්‍රව්‍ය අපේ ඇඟේ ක්‍රියාවලීන් වලට මේ වගේ දරුණු බලපෑම් ඇති කරන්න හැකියාවක් තියෙනවා:

​තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථිය අක්‍රීය කිරීම: මේ PFAS අණු, රුධිරයේ තියෙන තයිරොයිඩ් හෝමෝන වල හැඩයට සමානයි. මේවා සැබෑ හෝමෝන එක්ක තරඟ කරලා හෝමෝන ප්‍රතිග්‍රාහක වලට රිංගන නිසා, තයිරොයිඩ් ක්‍රියාකාරිත්වය අඩාල වෙන්න (Hypothyroidism) යම් අවදානමක් තියෙනවා.

​අක්මාවට වන හානිය (Hepatotoxicity): අපේ ඇඟේ අක්මාව මේක කඩන්න උත්සාහ කරලා අසාර්ථක වෙනවා. මේ නිසා අක්මාවේ ලිපිඩ පරිවෘත්තිය (Lipid metabolism) වෙනස් වෙලා, රුධිරයේ කොලෙස්ටරෝල් වැඩි වෙන්න වගේම අක්මාවේ සෛල වලට හානි වෙන්නත් පුළුවන්.

​පිළිකා අවදානම: මේවා සෛල වල DNA වලට කරන බලපෑම (Oxidative stress) නිසා, කාලයක් තිස්සේ මේවා ඇඟට යාමෙන් වකුගඩු සහ වෘෂණ කෝෂ පිළිකා (Kidney and Testicular cancers) ඇතිවීමේ යම් අවදානමක් තියෙන බවට විද්‍යාඥයින් අනතුරු අඟවනවා.

​🩺 ඔයාගෙ පවුල මේකෙන් බේරගන්නේ කොහොමද?

​හීරුණු පෑන් විසි කරන්න: ඔයාගේ Non-stick පෑන් එකේ පොඩි හරි සීරීමක්, කළු පාට තට්ටුව ගැලවීමක් තියෙනවා නම් අදම ඒක අයින් කරන්න. ලෝබ කමට ඒක පාවිච්චි කරලා ලෙඩ හදාගන්න එපා.

​යකඩ හැඳි තහනම්: හොඳ පෑන් එකක් පාවිච්චි කරනවා නම් අනිවාර්යයෙන්ම ලී හැඳි (Wooden spoons) හෝ සිලිකන් හැඳි විතරක් පාවිච්චි කරන්න. රත් වෙනකොට හූරන්න එපා.

​හොඳම විකල්ප: පුළුවන් තරම් මැටි වළං, මල නොබැඳෙන වානේ (Stainless steel) හෝ යකඩ තාච්චි (Cast iron) වලට මාරු වෙන්න.

​කෑම හදන පෑන් එකෙන්ම වස කන එක නවත්වන්න, මේ වැදගත් තොරතුරු අනිවාර්යයෙන්ම හැමෝටම බලන්න Share කරන්න, ඔයාගේ ආදරණීයයන්ව Tag කරන්න! 🌸

​පරිස්සමෙන් ඉන්න! ❤️

​ #දැනුවත්වෙමු

ඒටීඑම් (ATM) එකෙන් සල්ලි ගත්තම, සුපර් මාර්කට් එකෙන් බඩු ගත්තම දෙන බිල් කොලේ අතගානකොට ඔයාගේ සම හරහා ඇඟට රිංගන 'වෙස්වළාගත් මාරයා' ගැන ඔයා දන්නවද? 🧾" (මේ ලිපිය අනිවාර්යයෙන්ම සේව් කරලා තියාගන්න, ගොඩක් වටිනවා)

​සුපර් මාර්කට් එකෙන් බඩු ගත්තම බිල් එක අරන් පර්ස් එකේ සල්ලි අස්සටම දාගන්නවා නේද? අත් දෙකේම බඩු මලු තියෙද්දී බිල් කොලේ කටේ ගහගන්නවා... සමහර වෙලාවට පොඩි ළමයා අඬනකොට සෙල්ලම් කරන්න දෙන්නෙත් ඔය බිල් කොලේමනේ.

​හැබැයි ඔයා දන්නේ නැති වුණාට, මේක සාමාන්‍ය කඩදාසියක් නෙවෙයි. මේක ඇතුළේ ඔයාගේ ඇඟේ හෝමෝන පද්ධතිය අවුල් කරන්න පුළුවන්, භයානක ලෙඩ රෝග වලට පාර කපන්න හැකියාවක් තියෙන රසායනිකයක් හැංගිලා ඉන්නවා! අද අපි මේකේ ඇතුළේ තියෙන සැබෑ වෛද්‍ය විද්‍යාව හරියටම තේරුම් අරන් මේකෙන් බේරෙන්නේ කොහොමද කියලා බලමු.

​🧪 සාමාන්‍ය කඩදාසියක් නෙවෙයි, මේක 'Thermal Paper' එකක්!

​මේ බිල් කොළ ප්‍රින්ට් කරන්න සාමාන්‍ය තීන්ත (Ink) පාවිච්චි කරන්නේ නැහැ. මේවා මුද්‍රණය කරන්නේ තාපය (Heat) පාවිච්චි කරලා. ඒ සඳහා අකුරු මතු වෙන්න, මේ කඩදාසිය මතුපිට BPA (Bisphenol A) හෝ BPS කියන රසායනික ද්‍රව්‍යයෙන් ආලේප කරලයි තියෙන්නේ.

​හරියටම හිතන්නකෝ මේක කඩදාසිය උඩ අදෘශ්‍යමාන පවුඩර් එකක් ඉහලා තියෙනවා වගේ වැඩක් කියලා. මේ රසායනිකය කඩදාසියට ස්ථිරවම බැඳිලා (Bond වෙලා) නැති නිසා, ඔයා ඒක අල්ලපු ගමන් ඔයාගේ ඇඟිලි වල අර රසායනික පවුඩර් එක තැවරෙනවා.

​🚨 සමේ ආරක්ෂක බැම්ම කැඩීම සහ සැනිටයිසර්

​අපේ සමේ තියෙන පිටතම ආරක්ෂක ස්තරයට වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කියන්නේ 'Stratum Corneum' කියලයි. මේක හරියට ගඩොල් බැම්මක් වගේ. බැම්මේ ගඩොල් අතර තියෙන බදාම (Lipids/Ceramides) තමයි බාහිර විෂබීජ සහ රසායනික ද්‍රව්‍ය ඇඟට යන එක නවත්වන්නේ.
​හැබැයි අපේ අය කරන ලොකුම මෝඩකමක් තමයි, සුපර් මාර්කට් එකෙන් බඩු අරන්, අර බිල් එකත් අතේ ගුලි කරගෙනම අත් දෙකේ සැනිටයිසර් (Sanitizer) ගාගන්න එක! සැනිටයිසර් වල තියෙන මධ්‍යසාර (Alcohol) සහ සම පසාරු කරන රසායනිකයන් (Pe*******on enhancers) වලින් කරන්නේ අර ගඩොල් බැම්මේ තියෙන බදාම ටික දිය කරලා දාන එකයි!

​එතකොට අර කඩදාසියේ තිබුණු BPA රසායනයට ඇඟ ඇතුළට යන්න "අධිවේගී මාර්ගයක්" (Superhighway) හැදෙනවා. පර්යේෂණ වලින් හොයාගෙන තියෙනවා සැනිටයිසර් ගාලා මේ වගේ බිල් කොළයක් ඇල්ලුවොත්, තත්පර ගාණක් ඇතුළත BPA අපේ රුධිර සංසරණයට (Systemic circulation) එකතු වෙන්න ලොකු අවදානමක් තියෙනවා කියලා!

​🦠 ඇඟ ඇතුළේදී මොකද වෙන්නේ? (The Hormone Hacker)

​ලේ වලට එකතු වුණු BPA වෛද්‍ය විද්‍යාවේ හඳුන්වන්නේ EDCs (Endocrine Disrupting Chemicals) කියලා. සරලව කිව්වොත් මේවා ඇඟ ඇතුළට ගියාම අපේ හෝමෝන පද්ධතිය අවුල් කරන "හැකර්ලා" (Hackers) වගේ ක්‍රියා කරන්න පුළුවන්.

​මේ BPA අණුවල රසායනික හැඩය, කාන්තාවන්ගේ ශරීරයේ තියෙන 'ඊස්ට්‍රජන්' (Estrogen) හෝමෝනයට හරියටම සමානයි. මේවා සෛල වල තියෙන ඊස්ට්‍රජන් ප්‍රතිග්‍රාහක (Estrogen Receptors - ER) වලට බොරුවට සම්බන්ධ වෙලා (Bind වෙලා) ඇඟේ ස්වභාවික හෝමෝන පද්ධතියට බොරු සිග්නල් දෙන්න බලපානවා.

ප්‍රතිඵලය? කාන්තාවන්ගේ පියයුරු පිළිකා (Breast cancer), පිරිමින්ගේ පුරස්ථි ග්‍රන්ථි පිළිකා (Prostate cancer) සහ දරුඵල අහිමි වීම් වැනි තත්ත්වයන් ඇති කිරීම කෙරෙහි මේකට යම් බලපෑමක් කරන්න පුළුවන් කියලා විද්‍යාඥයින් පෙන්වා දෙනවා.

​🍔 ඇඟ මහත් වෙන්න මේකත් හේතුවක් වෙන්න පුළුවන්ද? (The Obesogen Effect)

​ඔයා දන්නවද මේ BPA කියන්නේ 'Obesogen' කාණ්ඩයට අයිති වෙන්න පුළුවන් රසායනිකයක් කියලා? ඒ කියන්නේ ඇඟේ මේදය හදන සෛල (Adipocytes) වලට අසාමාන්‍ය විදිහට තෙල් තැන්පත් කරන්න කියලා බොරු සිග්නල් දෙන්න මේකට හැකියාවක් තියෙනවා (Adipogenesis).

ඒ වගේම අග්න්‍යාශයේ සෛල වලට බලපෑම් කරලා දියවැඩියාවට මුල් වෙන ඉන්සියුලින් ප්‍රතිරෝධය (Insulin Resistance) ඇති කරන්නත් මේක බලපාන්න පුළුවන්. කන්නේ අඩුවෙන් වුණත් සමහරවිට ඔයාගේ ඇඟ මහත් කරන්න මේ වගේ හැංගුණු විෂ දේවල් වලටත් හැකියාවක් තියෙනවා!

​👶 ගැබිනි මව්වරුන්ට තියෙන දැඩි අවදානම!

​ගැබිනි මව්වරුන් මේ බිල් කොළ අල්ලනකොට, මේ BPA රුධිරය හරහා ගිහින් වැදෑමහ (Placenta) පහුකරගෙන කුසයේ ඉන්න දරුවාගේ ඇඟට යන්න අවදානමක් තියෙනවා. මේක දරුවාගේ මොළයේ වර්ධනයට යම් බලපෑමක් කරන්න වගේම, දරුවාගේ ජාන වල ස්වභාවය පවා වෙනස් කරන්න (Epigenetic changes) යම් හැකියාවක් තියෙන බවට වෛද්‍ය විද්‍යාවේ අවධානය යොමුවෙලා තියෙනවා.

​🩺 තදින්ම මතක තියාගන්න ඕන ප්‍රධානම දේවල් ටික:

✅​බිල් එපා කියන්න: අත්‍යවශ්‍යම නැත්නම් ATM එකෙන් සල්ලි ගද්දී බිල් කොළේ ප්‍රින්ට් කරන්න එපා කියන්න (No Receipt). පුළුවන් හැමවෙලේම E-receipt එකක් ෆෝන් එකට ගෙන්න ගන්න.

✅​සැනිටයිසර් අනතුර: බිල් කොළේ අල්ලන්න කලින් හෝ ඇල්ලුවාට පස්සේ කවදාවත් සැනිටයිසර් ගාන්න එපා. අනිවාර්යයෙන්ම සබන් දාලා අත් හෝදන්න. සමේ තියෙන බාධකය (Skin barrier) බිඳින්න සබන් වලට බැහැ.

✅​පර්ස් එකේ දාන්න එපා: මුදල් නෝට්ටු එක්ක පර්ස් එකේ බිල් කොළ දාන්න එපා. අර BPA රසායනිකය අතුල්ලිලා සල්ලි කොළ වලත් ගෑවෙන්න පුළුවන්. බිල් එකතු කරනවා නම් වෙනම ලියුම් කවරයක් පාවිච්චි කරන්න.

🛑​ළමයින්ට දෙන්නම එපා: කවදාවත් බිල් කොළයක් පුංචි දරුවෙකුට සෙල්ලම් කරන්න, කටේ දාගන්න දෙන්න එපා. දරුවන්ගේ සම ගොඩක් තුනී නිසා මේ රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉක්මනින්ම ඇඟට උරාගන්න ඉඩ තියෙනවා.

​මේක අපි හැමෝම දවසගානේ නොදැනුවත්වම කරන භයානක පුරුද්දක්. අපේ පවුලේ අයව, යාළුවන්ව සහ විශේෂයෙන්ම අනාගත පරපුර මේ නිහඬ අවදානමෙන් බේරගන්න මේ වැදගත් තොරතුරු අනිවාර්යයෙන්ම හැමෝටම බලන්න Share කරන්න, ඔයාගේ ආදරණීයයන්ව Tag කරන්න! 🌸
​පරිස්සමෙන් ඉන්න! ❤️
​ #දැනුවත්වෙමු

"බෙල්ල පිටිපස්ස තද කළු පාට වෙලා නේද? 😱 කුණු කියලා හිතලා සබන් ගාලා, අතුල්ලලා කොච්චර සේදුවත් යන්නේ නැත්තේ ඇයි?"

🚨 සිරුර ඇතුළෙන් දියවැඩියාව (Diabetes) පටන් ගන්නකොට පෙන්වන, අපේ අය නොසලකා හරින මුල්ම ලක්ෂණ මෙන්න!

හවසට කඩේ ළඟට ගිහින් සීනි හැඳි තුනක් දාපු කිරි තේ එකක් එක්ක පැණි බේරෙන බනිස් ගෙඩියක් කන එක, එහෙමත් නැත්නම් රෑට බත් කන්දක් කාලා කෙලින්ම ඇඳට වැටෙන එක අපේ ලාංකේය ජීවිතේ හැටියක්නේ. හැබැයි ඔය සුවපහසු ජීවන රටාව අස්සේ, ඔයාගේ ඇඟ ඇතුළෙන් දියවැඩියාව කියන 'නිහඬ මාරයා' පටන් ගෙනද කියලා ඔයා දන්නේ නැහැ.

ලංකාවේ සෑහෙන පිරිසක් තමන්ට දියවැඩියාව තියෙනවා කියලා දැනගන්නේ ඒක හොඳටම උත්සන්න වෙලා, වකුගඩු වලට හෝ ඇස් වලට බලපෑවට පස්සෙයි. හැබැයි දියවැඩියාව එකපාරටම අහසින් කඩා පාත් වෙන්නේ නැහැ. එයා එන්න කලින් ඇඟ ඇතුළෙන් අපිට මාරම පැහැදිලි සිග්නල් දෙනවා. බය වෙන්න එපා! මේ ලෙඩේ මුල ඉඳලම ඇඟ ඇතුළේ වැඩ කරන්නේ කොහොමද කියලා හරියටම දැනගත්තොත් අපිට මේක ලෙහෙසියෙන්ම පාලනය කරගන්න පුළුවන්. (මේ වටිනා ලිපිය අනිවාර්යයෙන්ම සේව් කරලා තියාගන්න).

අද අපි දියවැඩියාවේ මුල්ම ලක්ෂණ ගැන හරියටම දැනගමු!

🍩 දියවැඩියාව කියන්නේ මොකක්ද?

ඔයා දන්නවනේ, අපි කන බත්, පාන්, බනිස්, ඉඳිආප්ප වගේ හැම කෑමක්ම අන්තිමට ඇඟ ඇතුළේදී දිරවලා හැරෙන්නේ 'ග්ලූකෝස්' (සීනි) වලට. මේවා තමයි අපේ ඇඟේ තියෙන පුංචි පුංචි සෛල වලට වැඩ කරන්න ඕන කරන ප්‍රධානම ඉන්ධනය. හරියට වාහනයකට පෙට්‍රල් වගේ.

හැබැයි, මේ සීනි වලට තනියම ලේ නහර වලින් පැනලා සෛල ඇතුළට රිංගන්න බැහැ. ඒකට අපේ අග්න්‍යාශයෙන් (Pancreas) 'ඉන්සියුලින්' (Insulin) කියලා හෝමෝනයක් නිපදවනවා. මේ ඉන්සියුලින් හරියට සෛලවල දොරවල් අරින 'යතුරක්' වගේ.

අපේ වැරදි කෑම බීම, පැණිරස කෑම සහ ව්‍යායාම නොකිරීම නිසා කාලයක් යද්දී, මේ සෛල වල තියෙන දොරවල් වල ලොක් එක අවුල් වෙනවා. වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී අපි මේකට කියන්නේ 'Insulin Resistance' (ඉන්සියුලින් ප්‍රතිරෝධය) කියලා. එතකොට ඉන්සියුලින් යතුර ළඟ තිබුණත් දොර ඇරෙන්නේ නැහැ. සෛල ඇතුළට යන්න විදිහක් නැතුව සීනි ඔක්කොම ලේ නහර අස්සේ පිරිලා ඉතිරි වෙනවා. අග්න්‍යාශය බලනවා "ඇයි මේ සීනි අඩු වෙන්නේ නැත්තේ?" කියලා, එයා තව තවත් ඉන්සියුලින් හදන්න පටන් ගන්නවා. අන්තිමට අග්න්‍යාශයත් මහන්සි වෙලා අක්‍රීය වෙලා යනවා. මෙන්න මේ ක්‍රියාවලියට තමයි අපි දියවැඩියාව (Type 2 Diabetes) කියන්නේ.

🤔 ඇඟ ඇතුළෙන් දියවැඩියාව පටන් ගද්දි දෙන මුල්ම සිග්නල් 6

දියවැඩියාව සිරුර පුරා පැතිරෙන්න කලින් ඇඟේ සෛල මට්ටමින් වෙනස්කම් වෙලා මෙන්න මේ ලක්ෂණ පෙන්වනවා:

1. Acanthosis Nigricans (බෙල්ල සහ කිහිලි කළු වී ගන වීම):

ගොඩක් අය මේක දැක්කම හිතන්නේ කුණු එකතු වෙලා කියලා. හැබැයි මේක තමයි දොස්තරලා බලන ප්‍රධානම විද්‍යාත්මක ලක්ෂණය! ඇඟ ඇතුළේ අර 'ඉන්සියුලින් ප්‍රතිරෝධය' ඇති වුණාම, අග්න්‍යාශය කරන්නේ බලහත්කාරයෙන් හරි දොරවල් අරින්න හිතාගෙන අසාමාන්‍ය විදිහට වැඩිපුර ඉන්සියුලින් නිපදවන එකයි (Hyperinsulinemia). මේ අධික ඉන්සියුලින් මට්ටම නිසා අපේ සමේ තියෙන සෛල (Keratinocytes සහ Fibroblasts) පිස්සුවෙන් වගේ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වෙන්න (Proliferation) පටන් ගන්නවා. අන්න ඒ නිසා බෙල්ල පිටිපස්ස, කිහිලි, ඉකිලි වගේ සම නැමෙන ස්ථාන තද කළු පාට වෙලා, ඝනකම් වෙලා, වෙල්වට් පෙනුමක් ගන්නවා. මේකට ෆෙයානස් ක්‍රීම් ගාලවත්, සබන් ගාලා ඉලුවටවත් යන්නේ නැහැ, මොකද ලෙඩේ තියෙන්නේ සමේ නෙවෙයි, ලේ වල.

2. නිතර නිතර මුත්‍රා බර වීම (Polyuria) සහ අධික තිබහ (Polydipsia):

ලේ වල සීනි මට්ටම වකුගඩු වලට දරාගන්න බැරි තරම් වැඩි වුණාම, වකුගඩු කරන්නේ මේවා ඇඟෙන් පිට කරන්න 'ඕවර්ටයිම්' වැඩ කරන එකයි. සීනි තනියම යන්නේ නැහැ, එයා හරියට ස්පොන්ජ් එකක් වගේ ඇඟේ තියෙන වතුරත් ඇදගෙනම තමයි මුත්‍රා විදිහට එළියට යන්නේ. ඒ නිසයි විශේෂයෙන්ම රෑට තුන් හතර පාරක් නිදාගන්න දෙන්නේ නැතුව මුත්‍රා කරන්න ඇහැරෙන්න වෙන්නේ. ඇඟෙන් වතුර හිඳෙද්දී (Dehydration) මොළයට සිග්නල් යනවා, එතකොට කට වේලිලා දරාගන්න බැරි තිබහක් එනවා.

3. කොච්චර කෑවත් බඩගිනි වීම සහ ඇඟ කෙට්ටු වීම

ඔයා කන්දක් වගේ බත් කෑවත් වැඩක් නැහැ, අර සෛලවල දොරවල් අවුල් වෙලා නිසා සීනි සෛල ඇතුළට යන්නේ නැහැ. එතකොට සෛල ඉන්නේ බඩගින්නේ. සෛල මොළයට සිග්නල් දෙනවා 'මට කෑම නෑ, බඩගිනියි' කියලා. ඒ නිසා හැමවෙලේම බඩගිනියි. හැබැයි සෛල වලට ශක්තිය නැති නිසා, ඇඟ කරන්නේ බඩේ සහ මස්පිඬු වල තියෙන මේදය දිය කරලා ශක්තිය ගන්න එකයි. අන්තිමට ඔයා හොඳට කෑවත් ඇඟ නිකන්ම කෙට්ටු වෙනවා.

4. මැරෙන්න වගේ දැනෙන අධික මහන්සිය

උදේට ඇහැරෙද්දී කිසිම පණක් නෑ වගේ දැනෙනවා. පොඩි වැඩක් කරද්දීත් හති වැටෙනවා. වාහනයකට පෙට්‍රල් ගැහුවට වැඩක් නැහැ, ඒ පෙට්‍රල් එන්ජිමට යන්නේ නැත්නම් වාහනේ දුවන්නේ නෑ වගේ වැඩක් තමයි මෙතන වෙන්නේ. සෛල වලට ග්ලූකෝස් (ඉන්ධන) නැති නිසා ඇඟේ ශක්තිය බිංදුවටම වැටෙනවා.

5. අත් කකුල් හිරිවැටීම

දියවැඩියාව වැඩි වුණාම අත් සහ කකුල් වල ඇඟිලි තුඩු වලට යන පුංචිම පුංචි ලේ නහර (Micro-vessels) සීනි නිසා ඩැමේජ් වෙනවා. එතකොට ස්නායු වලට ලේ යන්නේ නැහැ. මේ නිසා තමයි කකුල් වලට කූඹි දුවනවා වගේ දැනෙන්නේ, ඉදිකටු වලින් අනිනවා වගේ රිදෙන්නේ, එහෙමත් නැත්නම් කිසිම දැනීමක් නැතුව හිරිවැටිලා යන්නේ.

6. තුවාල සුව වෙන්න කල් යෑම සහ පෙනීම බොඳ වීම

ලේ වල සීනි වැඩි වුණාම විෂබීජ වලට මාර හැපි, උන් වේගයෙන් බෝ වෙනවා. ඒ වගේම ලේ ගමනාගමනය බාල වෙන නිසා පුංචි තුවාලයක් වුණත් සති ගණන් යනවා වේලෙන්න. ඒ වගේම ඇස් ඇතුළේ තියෙන කාචයට (Lens) යන දියර වල සමතුලිතතාවය බිඳ වැටිලා කාචය ඉදිමෙනවා. අන්න ඒ නිසයි පත්තරයක් කියවද්දී හෝ දුර බලද්දී එකපාරටම පෙනීම බොඳ වෙලා යන්නේ.

🚨 අපේ අය කරන ලොකුම මෝඩකම් සහ මිත්‍යාවන්

1. "අනේ මම පැණිරස කන්නේ නැහැ, මට දියවැඩියාව හැදෙන්නේ නැහැ"

ගොඩක් අය හිතන්නේ සීනි, චොකලට් සහ පැණිරස කෑම කෑවොත් විතරයි දියවැඩියාව හැදෙන්නේ කියලා. ඒක මාරම වැරදියි! ඔයා කන සුදු බත්, පාන්, රොටී, පිටි කෑම (Carbohydrates) ඔක්කොම ඇඟ ඇතුළේදී දිරවලා හැරෙන්නේ සීනි වලටයි. ඇඟ ඇතුළට ගියාට පස්සේ සීනි හැන්දකුයි, බත් පිඟානකුයි අතරේ ලොකු වෙනසක් නැහැ. ඒ නිසා පැණිරස නොකෑවත්, දවසට තුන්වේලම බත් කන්දරාව බැගින් ගිලිනවා නම් ඔයා ඉන්නේ ලොකු අවදානමක.

2. "බෙහෙත් බීවොත් වකුගඩු නරක් වෙනවා" කියලා බෙහෙත් නොබී සිටීම:

ෆේස්බුක් එකේ යන සමහර හොර වෙදකම් සහ පෝස්ට් දැකලා, දොස්තරලා දෙන මෙට්ෆෝමින් (Metformin) වගේ බෙහෙත් පෙති බීවොත් වකුගඩු නරක් වෙනවා කියලා බෙහෙත් නවත්වන අය ඉන්නවා. මෙන්න මේකෙන් වෙන විනාශය බලන්න: මෙට්ෆෝමින් කියන්නේ ලෝකේ තියෙන ආරක්ෂිතම බෙහෙත් වලින් එකක්. ඔයා සීනි මට්ටම පාලනය නොකර අවුරුදු ගණන් තියාගත්තම, අන්න ඒ ලේ වල තියෙන ඝනකම් සීනි වලට වකුගඩු වල තියෙන සියුම් ලේ නහර (පෙරහන්) damage වෙලා යනවා (Diabetic Nephropathy). වකුගඩු නරක් වෙන්නේ බෙහෙත් නිසා නෙවෙයි, ලේ වල තියෙන පාලනය නොකළ සීනි නිසයි!

🩺 ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු දේ

ඔයාට මේ ලක්ෂණ (විශේෂයෙන්ම බෙල්ල කළු වීම, අධික මහන්සිය, නිතර මුත්‍රා බර) තියෙනවා නම්, ෆාමසි වලින් මැජික් හොයන්න යන්නේ නැතුව වහාම වෛද්‍යවරයෙක් හමුවෙලා මෙන්න මේ රුධිර පරීක්ෂණ ටික කරගන්න:

*FBS (Fasting Blood Sugar): පැය 8-10ක් නිරාහාරව ඉඳලා, ඒ කියන්නේ රෑ කෑමෙන් පස්සේ උදේට මුකුත් නොකා ලේ වල සීනි මට්ටම බලන එක.

*HbA1c: මේකෙන් කරන්නේ පසුගිය මාස 3කම ඔයාගේ ලේ වල සීනි වල සාමාන්‍ය අගය (Average) බලාගන්න එකයි. මේක තමයි දියවැඩියාව තහවුරු කරන හොඳම පරීක්ෂණය.

සමහර අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දීලා තියෙනවා මුල් අවධියේදීම, ඒ කියන්නේ 'පූර්ව-දියවැඩියා' (Prediabetes) කාලෙදීම මේක අල්ලගත්තොත්, බෙහෙත් පෙති බොන්නේ නැතුව නිවැරදි ආහාර පාලනය (බත්/පිටි කෑම අඩු කිරීම) සහ දිනපතා විනාඩි 30ක් දහඩිය දානකම් කරන ව්‍යායාම වලින් විතරක්ම මේක සම්පූර්ණයෙන්ම ආපස්සට හරවන්න පුළුවන් කියලා.

අපි හැමෝම දැනුවත් වෙලා, නිරෝගී ජීවිතයක් ගත කරන්න උත්සාහ කරමු!

මේ ලිපිය ඔයාට වැදගත් වුණා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්න. ඔයාගේ පවුලේ අයට, යාළුවන්ටත් මේ දැනුම ලැබෙන්න එයාලවම් Tag කරන්න. ඔයාගේ අදහස් පහළින් Comment එකක් දාලා කියන්නත් අමතක කරන්න එපා!

#දියවැඩියාව #දැනුවත්වෙමු

ඔහෙලා දන්සල් වැන්දයි

වෙසක් බලන්න, දන්සැල් යන්න කලින් මේක කියවන්න.

මේ දවස් වල අපේ රටේ පැතිරෙන මොලේ උන ගැන ඔයා දන්නවද?

මේ දවස්වල ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක කිහිපයකම ඉතාමත් වේගයෙන් පැතිරී යන අලුත්ම වෛරස් තත්වයක් ගැන සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ වසංගත රෝග විද්‍යා ඒකකය විසින් නිල වශයෙන් වාර්තා කරනවා.

මේකට වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කියන්නේ Enteroviral Meningitis (එන්ටරෝවෛරස් මගින් හැදෙන මොළේ පටල ආසාදනය) එහෙමත් නැත්නම් සරලවම 'වෛරස් මගින් හැදෙන මොළේ උණ' කියලා.

මුලින්ම 2026 අප්‍රේල් මාසේ මැද හරියේදී මාතර දෙනියාය පැත්තෙන් තමයි පළමු රෝගීන් පොකුර (Cluster) හමු වුණේ. හැබැයි දැන් වෛරසය එතනින් නැවතිලා නැහැ. නුවරඑළියේ රිකිල්ලගස්කඩ, මහනුවර ජාතික රෝහල, බදුල්ලේ වැලිමඩ සහ දියතලාව වගේ ප්‍රදේශ රැසක රෝහල් වලට මේ වෙනකොටත් රෝගීන් ඇතුළත් වෙමින් පවතිනවා. ප්‍රධාන වශයෙන්ම පාසල් සහ සමාජීය එකතුවීම් හරහා තමයි මේක ලැව්ගින්නක් වගේ යන්නේ.

නොදැනුවත්කම නිසා "සාමාන්‍ය උණක්නේ" කියලා ගෙදරට වෙලා පැරසිටමෝල් දීදී හිටියොත්, ඔයා කරගන්නේ ජීවිත කාලයටම පසුතැවෙන්න වෙන ලොකු විනාශයක්.

🦠 මොකක්ද මේ Enteroviral Meningitis කියන්නේ?

අපේ මොළය සහ කොන්ද දිගේ පල්ලෙහාට යන සුෂුම්නාව කියන්නේ ශරීරයේ තියෙන සංවේදීම කොටසක්. ඉතින් මේවා බාහිර අනතුරු සහ විෂබීජ වලින් ආරක්ෂා කරන්න, ඒ වටේට ලේයර් තුනකින් හැදුණු ශක්තිමත් ආරක්ෂක වැටක් පිහිටලා තියෙනවා. ඒකට වෛද්‍ය විද්‍යාවේදී කියන්නේ Meninges (මෙනින්ජස් / මොළේ පටල) කියලා. මේ පටල අතර මැද හිස්තැනේ, මොළයට අවශ්‍ය පෝෂණය දෙන, මොළය ඇතුළේ ප්‍රෙෂර් එක පාලනය කරන සහ මොළයට "ආරක්ෂක කුෂන් එකක්" වගේ ක්‍රියා කරන විශේෂ දියරයක් ගලාගෙන යනවා. ඒකට කියන්නේ CSF (Cerebrospinal Fluid / මස්තිශ්ක සුෂුම්නා දියරය) කියලා.

ඉතින් මේ දවස්වල සැරිසරන Enterovirus කියන නපුරු වෛරස් කල්ලිය අපේ ඇඟ ඇතුළට රින්ගුවාම, උගුර සහ බඩවැල් හරහා කෙලින්ම රුධිර සංසරණයට ඇතුල්වෙනවා. ලේ ගමනාගමනය දිගේ ගිහින් මෙයාලා කරන්නේ අර මොළේ වටේ තියෙන ආරක්ෂක පටල (Meninges) සහ CSF දියරය ඇතුළට බලහත්කාරයෙන් කඩා වැදෙන එකයි.

වෛරසය එතන පදිංචි වෙලා බෝ වෙන්න පටන් ගත්තම, අපේ ඇඟේ ප්‍රතිශක්තිකරණ සෛල එතනට ඇවිත් දරුණු යුද්ධයක් ප්‍රකාශ කරනවා. මේකේ ප්‍රතිඵලයක් විදිහට අර මොළේ පටල දරුණු ලෙස රතු වෙලා, ඉදිමෙන්න ප්‍රදාහක තත්වයක් (Inflammation) පටන් ගන්නවා. අන්න ඒ තත්ත්වයට තමයි Enteroviral Meningitis කියලා කියන්නේ.

🤢 මේ වෛරසය ඔයාගේ ඇඟට එන්නේ කොහොමද?

මේ වෛරසය ශරීරගත වෙන්න ප්‍රධානම ක්‍රම දෙකක් තියෙනවා:

1. Faeco-oral route (මළ-මුඛ මාර්ගය): මේක අහන්නත් අප්පිරියයි, හැබැයි ඇත්ත මේකයි. ලෙඩේ හැදුණු කෙනෙක් (විශේෂයෙන්ම පොඩි ළමයෙක්) වැසිකිළි ගිහින්, අත් හරියට සබන් දාලා හෝදන්නේ නැතුව , විශේශයෙන් දන්සැල් පෝලිමක වගේ ඉන්නකොට, එයා අල්ලන දොර අගුල්, ටැප්, මේස පුටු වගේ හැම තැනකම වෛරසය තැවරෙනවා. තව කෙනෙක් ඒ මතුපිටවල් අල්ලලා, ඒ අතින්ම අයිස්ක්‍රීම් එකක්, බත් එකක් කෑවොත් වෛරසය කෙලින්ම බඩ ඇතුළට යනවා. අපිරිසිදු ජලය හරහාත් මේක වේගයෙන්ම පැතිරෙනවා.

2. Respiratory transmission (ශ්වසන මාර්ගය) : ආසාදිත කෙනෙක් ඔයාගේ මූණටම කහිනකොට, කිවිසිනකොට පිටවෙන කෙළ බිඳිති (Droplets) ආශ්වාස කිරීමෙන් සහ ඉතා ළඟින් ඇසුරු කිරීමෙන් මේක බෝ වෙනවා.

ඔයාගේ ඇඟට මේ වෛරසය ඇතුළු වුණාට පස්සේ, කිසිම සද්දයක් නැතුව ඇඟ ඇතුළේ බෝ වෙන්න දවස් 3ක් හෝ 7ක් වගේ කාලයක් ගන්නවා. ලක්ෂණ එලියට එන්නේ ඒ දවස් ටික ගියාට පස්සෙයි.

🚨 දරුවෙක්ගෙන් පේන්න තියෙන භයානක රෝග ලක්ෂණ

ඔයාගේ දරුවාට එකපාරටම තද උණක් හැදිලා , පහත ලක්ෂණ වලින් එකක් හෝ පෙන්වනවා නම් ඒක "සැකකටයුතු මොළේ උණ"තත්ත්වයක් විදිහට සලකන්න ඕනේ:

* බෙල්ල තද වීම (Neck stiffness): මේක තමයි ප්‍රධානම ලක්ෂණය. මොළේ පටල ඉදිමිලා තියෙන නිසා, දරුවාට බෙල්ල පහතට නමලා නිකට පපුවේ ගාවන්න බෑ. බෙල්ල නමන්න හදනකොට ඉදිමුණු පටල ඇදිලා දරාගන්න බැරි වේදනාවක් එනවා. ඒ නිසා බෙල්ලේ මාංශ පේශි 'ලොක්' වෙනවා.

* අධික නොසන්සුන්කම: දරුවාට තියෙන හිසරදය සහ අපහසුව නිසා එක දිගටම කෑගහලා අඬනවා, සනසන්නම බැරි වෙනවා.

* වලිප්පුව හැදීම : උණත් එක්කම දරුවා ඇඹරිලා, සිහිය නැතිවී ගැහෙන්න ගන්නවා.

* සිහිමද ගතිය : දරුවා කතා කරන දේවල් වලට හරියට ප්‍රතිචාර දක්වන්නේ නැහැ, අධික නිදිමත ගතියක් පෙන්වනවා, සිහිය විකෘති වෙනවා.

* කිරි දරුවන් නම් : දරුවාගේ ඔළුවේ මුදුනේ තියෙන මෘදු කොටස (Fontanelle) සාමාන්‍යයෙන් පොඩ්ඩක් ඇතුළට බැහැලා තිබුණට, මේ ලෙඩේදී මොළේ ප්‍රෙෂර් එක වැඩි නිසා ඒ කොටස උඩට පිරී ඉදිමෙනවා . ඒ වගේම දරුවා කිරි උරා බොන්න සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ අකමැති වෙනවා.

❌ මව්පියන් කරන ලොකුම වැරැද්ද සහ අනවශ්‍ය බය!

ගොඩක් මව්පියන් "මොළේ උණ" කිව්ව ගමන් බය වෙනවා. ඊටත් වඩා බය වෙන්නේ ඉස්පිරිතාලෙට ආවම දොස්තරලා ලෙඩේ හරියටම ෂුවර් කරගන්න කොන්දෙන් වතුර ගන්නවා (Lumbar Puncture) කිව්වමයි. "අනේ දොස්තර මහත්තයෝ කොන්දෙන් වතුර ගත්තම මගේ ළමයාගේ කොන්ද පණ නැති වෙයි" කියලා අඬන අම්මලා ඕනෑතරම් ඉන්නවා.

කරුණාකරලා මේ මිථ්‍යාව විශ්වාස කරන්න එපා!

වෛද්‍යවරු කොන්දෙන් වතුර (CSF) ගන්නේ ඒක ඇතුළේ තියෙන ප්‍රෝටීන්, සීනි මට්ටම සහ සුදු රුධිර සෛල බහුල වීම (Pleocytosis) පරීක්ෂා කරන්නයි.

මොළේ උණ හැදෙන්න පුළුවන් ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් තියෙනවා; එකක් බැක්ටීරියා අනික වෛරස්. බැක්ටීරියා නිසා හැදෙන මොළේ උණ මාරම භයානකයි, ඒකට වහාම ඇන්ටිබයෝටික් විදින්න ඕනේ.

* හැබැයි මේ වෛරස් (Enteroviral) මොළේ උණේදී ලෙඩේ ගොඩක් වෙලාවට තමන්ටම හොඳ වෙන තත්ත්වයක්. දවස් 7ක් ඇතුළත දරුවා නිකන්ම සුවය ලබනවා.

🩺 වෛද්‍යවරු රෝග විනිශ්චය කරන්නේ කොහොමද?

රෝහලකදී මේ වෛරසය ශරීරයේ කොහේද හැංගිලා ඉන්නේ කියලා ස්ථිරවම පරීක්ෂණ (PCR හෝ Culture) මගින් තහවුරු කරගන්න සාම්පල එකතු කරන්න ඕනේ:

කොන්දෙන් ගන්නා දියරය (CSF): රෝග ලක්ෂණ මතු වී දවස් 0-4ක් ඇතුළත ලබාගන්න ඕනේ. පරක්කු වුණොත් වෛරසය සොයාගන්න බෑ.

Throat Swabs: රෝග ලක්ෂණ මතු වී දවස් 0-7ක් ඇතුළත විශේෂිත කූරක් (Dacron/Rayon swab) මගින් ලබාගන්නවා.

මළපහ සාම්පල (Stool Samples): ලෙඩේ හැදී දවස් 7-14ක් ඇතුළත මළපහ සාම්පල ලබාගෙන පරීක්ෂා කරනවා.

🪔 මේ වෙසක් සීසන් එකේ මේ ලෙඩෙන් බේරෙන්නේ කොහොමද?

මේ වෛරසයට එරෙහිව කෙලින්ම විදින්න විශේෂිත ප්‍රති-වෛරස් (Anti-viral) ඖෂධයක් ලෝකයේ තවම නැහැ. ඒ නිසා තියෙන එකම සහ හොඳම විසඳුම "වැළැක්වීම" පමණයි.

දන්සල් දෙන සහ දන්සල් වඳින්න යන හැමෝම මේ ටික තදින්ම හිතට ගන්න:

*අත් සේදීම : දන්සලකින් කෑමක් කන්න කලින්, වැසිකිළි ගියාට පස්සේ සහ පොදු ස්ථාන අල්ලපු හැම වෙලාවකම සබන් හෝදන්න. පාසල් වල දරුවන්ගේ පන්ති කාමරවල දොර අගුල්, ටැප්, වැසිකිළි දවසට 3 පාරක්වත් සබන් හෝ විෂබීජ නාශක දාලා පිරිසිදු කරන්න ඕනේ.

* කැස්ස සහ කිවිසුම් : කහිනකොට, කිවිසුම් හරිනකොට ටිෂූ එකකින් හෝ වැලමිට නමා මුඛය සහ නාසය වසාගන්න. පාවිච්චි කල ටිෂූ පියන සහිත බඳුන් වලටම දමන්න.

* දන්සල් සංවිධායකවරුන්ට : වසංගත රෝග අංශයේ "Safe and Hygienic Dansal" මාර්ගෝපදේශ වලටම අනුව පමණක් කෑම බීම සකස් කරන්න. පිරිසිදු ආරක්ෂිත පානීය ජලය පමණක් පාවිච්චි කරන්න.

තදින්ම මතක තියාගන්න ඕන ප්‍රධානම දේ

ඔයාට හෝ ඔයාගේ දරුවාට පොඩ්ඩක් හරි උණ, හෙම්බිරිස්සාව, කැස්ස, ඇඟපත රිදීමක් වගේ අසනීප ගතියක් තියෙනවා නම්, කරුණාකරලා මේ දවස්වල වෙසක් බලන්න පාරට බහින්න එපා, දන්සල් වල පෝලිම් වල ඉන්න යන්න එපා. ඔයා යන්නේ තව අහිංසක පවුල් 10කට මේ දරුණු වෛරසය බෙදලා දෙන්න වෙන්න පුළුවන්.

දරුවෙකුට උණත් එක්ක බෙල්ලේ තද ගතියක්, වමනයක් හෝ වලිප්පු ගතියක් ආවොත්, එක තත්පරයක්වත් නිවසේ ප්‍රමාද නොකර සැනෙකින් ළඟම තියෙන රජයේ රෝහලට රැගෙන යන්න.

*ඔයා ඉන්න ප්‍රදේශය මොකක්ද? ඔයාලගේ පැත්තේත් මේ දවස්වල උණ හැදුණු අය ඉන්නවාද? පල්ලෙහායින් Comment එකක් දාගෙන යන්න.

අපේ ලංකාවේ අම්මලා, තාත්තලා, ගුරුවරුන්ව සහ දන්සල් දෙන සත්ගුණවත් මිනිස්සුන්ව දැනුවත් කරලා මේ වෙසක් මාසයේ අපේ රටේ දරුවන්ගේ ජීවිත බේරගන්න මේ අතිශය වැදගත් ලිපිය අනිවාර්යයෙන්ම Share කරන්න, ඔයාගේ පවුලේ අයව, යාළුවන්ව Tag කරන්න! 🌸

පරිස්සමෙන් ඉන්න! ❤️

#මොළේඋණ #දැනුවත්වෙමු