AFYA NI Tumain BORA

HOMA YA INI (HEPATITIS).
Leo Dunia inaadhimisha siku ya Homa ya Ini. Nami nishiriki kidogo na jamii yangu kwa hili;

UTANGULIZI
• Ini ni kiungo muhimu katika mwili wa binadamu na kinafanya kazi nyingi zikiwemo:
i. Kuchuja na kuondoa sumu (toxins) mwilini
ii. Kusaidia mmeng’enyo wa chakula
iii. Kuhifadhi vitamin k**a A,D, E, K na B12
iv. Kusaidia kuweka sawa na kuhifadhi kiwango cha sukari mwilini.
v. Kuzalisha nyongo inayosaidia hasa meng’enyo wa chakula
• HOMA YA INI ~ Ni tatizo katika misuli ya ini inayolifanya misuli ya ini kupoteza mwonekano wake asilia na kuwa gumu na hata kuepelekea kwenye Kansa ya Ini.
• Homa ya ini ni ugonjwa unaoshambulia ini taratibu lakini kwa uhakika. Inaweza kuchukua hata miaka 20-30 mtu kuja kuonesha madhara sugu ya Homa ya ini has waliopata utotoni au toka kwa mama zao (Chronic hepatitis infection).
• Hata hivyo maambukizi ya muda mrefu ya homa ya ini huweza kuendelea katika hatua nyingine ya kuanza kupoteza misuli laini na kuwa gumu (liver cirrhosis) au kugeuka kuwa Saratani ya ini (Hepatocellular Carcinoma, (HCC).
Ini linaweza kuathirika pia kutokana na kemikali za viwandani, Pombe,Badhi ya Madawa na mashambulizi ya mfumo wa kinga ya mwili kwa uchache (Autoimmune hepatitis).

TAKWIMU:
• Inaonesha zaidi ya watu Milioni 296 wana maambukizi ya Homa ya Ini itokanayo na Virusi, huku watu zaidi ya milioni 240 ni wabebabji sugu wa virusi B.
Maambukizi mapya kila mwaka ni zaidi ya watu Milioni 1.5
Vifo vinavyotokana na Homa ya ini kila mwaka ni zaidi ya vifo Milioni 1 hutokea kila mwaka kutokana na madhara ya Homa ya Ini.
• Kwa TANZANIA watu wazima Hali ya Maambukizi ni 3.5% (Prevalence) Yaani Kati ya watu 100 basi watu 3-4 wanalo tatizo hili.
• Homa ya ini B huambukizwa kwa haraka Zaidi kwa njia ya ngono kuliko virusi vya UKIMWI. Ikiwa na hatari mara 10 zaidi ya kuambukizwa kuliko UKIMWI.

MAAMBUKIZI:
Ugonjwa wa homa ya ini ni miongoni mwa magonjwa yanayoweza kuambukiza toka kwa mtu mmoja kwenda kwa mwingine hasa Virusi wa Hepatitis B na C.
Virusi wa Homa ya Ini wapo kundi A mpaka E. Hatari zaidi inaletwa na virusi B na C.
• Kwa wamama wajawazito k**a analo Tatizo la Homa ya Ini, zaidi ya 90% huwa na uwezekano wa kuambukiza watoto tumboni

MAKUNDI YA WATU WALIO KATIKA HATARI KUAMBUKIZWA HOMA YA INI

I. Watumiaji madawa ya kulevya kwa kujidunga sindano
II. Mashoga (Hasa mwanaume kwa mwanaume)
III. Wagonjwa wanaoweza kuchangia machine za Kuchuja figo (Hemodialysis), kwa sasa uangalifu ni mkubwa Mahospitalini.
IV. Watoto wanaozaliwa na mama mwenye Homa ya Ini.
V. Wahudumu wa afya (madaktari, wauguzi, wataalamu wa maabara n.k kugusana na damu)
VI. Watu wanaofanya kazi maeneo ya maji taka/ mitaroni, kupakua vyoo
VII. Watoto au watu wazima kuchezea au kugusana maji taka mitaani.
VIII. Raia au Wafanyakazi maofisni hasa wanaochangia vyoo, n.k
IX. Ndugu walio karibu na wagonjwa wa Homa ya Ini ​-Watoto, Wenzi, Wanafamilia (hasa k**a hawajapata CHANJO).

DALILI ZA HOMA YA INI.
Kwa kawaida Dalili zake zaweza kuonekana kuanzia wiki chache (mfano Hepatitis A) au hata miaka kadhaa baada ya maambukizi.
Dalili hizo ni k**a vile;
i. Homa za mara kwa mara
ii. Maumivu endelevu ya tumbo hasa upande wa kulia
iii. Kupoteza hamu ya kula mara kwa mara.
iv. Kinyesi kuwa na rangi ya kahawia au udongo au k**a jani kavu la mgomba
v. Maumivu endelevu ya kichwa
vi. Kupata manjano machano au sehemu nyingine za mwili k**a viganja.
vii. Mkojo kuwa wa kahawia au rangi ya Cocacola au chai ya rangi
viii. Kutapika damu au kupata choo cheusi (k**a imekwenda hatua za mbali)
ix. Kunenepa ini au bandama pamoja na maumivu
x. Mwili kujaa maji tumboni, miguuni

UCHUNGUZI WA HOMA YA INI.
• Damu kupimwa maabara ([Hepatitis antigen/ antibody])
• Kipimo cha picha ya TUMBO (Ultra-sound/ CT Scan)
• Utendaji kazi wa ini katika damu (Liver Enzymes/ Function Tests)

UZUIAJI NA TAHADHARI DHIDI YA HOMA YA INI.
Kinga ni bora kuliko Tiba. Habari Njema ni kwamba CHANJO ya Homa ya Ini (B) kwa sasa ipo na inatolewa siku ya 1, Wiki ya 4 na wiki ya 24 (Dose 3).
Mengine tunayoweza kuyafanya ni haya;
i. Usafi wa mazingira – hasa vyanzo vya maji i, na uhifadhi salama wa takamwili k**a Mkojo na Vinyesi.
ii. Jenga na tumia choo vizuri
iii. Nawa mikono kwa maji safi na sabuni baada ya kutoka chooni na kabla ya kula au kumlisha motto.
iv. Kujikinga na majimaji/damu zitokazo kwa mtu mwingine
v. Uaminifu na heshima katika ndoa
vi. Chanjo ya virusi wa homa ya Ini.
vii. Uangalifu na umakini katika matumizi ya damu hospitalini.
viii. Matumizi ya mipira kwa wanandoa k**a mmoja ni mwathirika
ix. Uvaaji wa vifaa vya kujikinga kwa wafanyakazi za mitaroni, au maji taka huko mitaani.
x. Watu wabadilike wasizibue maji bafuni au vyooni hovyo yakatiririka mitaani, ni hatari.
xi. Kuzuia watoto wetu wasichezee maji tiririka mitaroni au kwenye majalala huko mitaani
xii. Wauzaji wa vyakula, vinywaji wawe waaminifu katika kupata maji yaliyo safi na salama mitaani. Ndo maana kiutaratibu (Bwana Afya wanajua 🤓) Wauzaji wa vyakula inabidi Wapishi na wahudumu wapimwe Homa ya Ini ili kuzuia maambukizi kwa wateja.

TIBA YA HOMA YA INI.
Tiba hutegemea na aina ya sababu ya homa ya ini. Kuna wakati ambapo kinga ya mwili yaweza kupambana na virusi hawa na kuwashinda ukapona kabisa.
Lakini k**a mtu atabaki kuishi na maambukizi, kuna dawa zipo Hospitali kutegemeana na aina ya Virusi. Kwa madhara k**a Ini kuathirika kwa Pombe, Mafuta katika Ini au Sumu zingine, Tabia binafsi inahusika hasa. JALI AFYA YAKO, ISHI LEO.

ANGALIZO; Acha Unyanyapaa, Homa ya Ini haiambukizi kwa kugusana mikono, kula pamoja au kukumbatiana.

USHAURI:“Tusijicheleweshe kupima, kuanza matibabu na kupata chanjo ya Homa ya INI” CHUKUA HATUA.